Làn sóng IPO và tăng vốn dồn dập: Thị trường trước bài toán hấp thụ nguồn cung

Quy mô huy động vốn lớn nhất kể từ năm 2021

Sau giai đoạn trầm lắng, thị trường chứng khoán đang chứng kiến làn sóng huy động vốn quy mô lớn quay trở lại. Chỉ trong vòng chưa đầy một năm, hàng loạt doanh nghiệp đã hoặc chuẩn bị đưa cổ phiếu ra công chúng.

Cuối năm trước, nhiều thương vụ IPO đã diễn ra thành công như Hạ tầng GELEX, Chứng khoán VPBankS, Nông nghiệp Hòa Phát hay Chứng khoán Kỹ Thương. Bước sang năm nay, danh sách tiếp tục nối dài với Điện Máy Xanh, Đầu tư F88, DatViet VAC Group Holdings, Công nghệ Á Mỹ...

Không chỉ IPO, hoạt động tăng vốn cũng diễn ra sôi động trên diện rộng. Vinhomes dự kiến phát hành 4,1 tỷ cổ phiếu thưởng để nâng vốn điều lệ lên 80.000 tỷ đồng; Chứng khoán SSI phát hành 500 triệu cổ phiếu thưởng; Novaland muốn chào bán 800 triệu cổ phiếu cho cổ đông. Trong khi đó, hàng loạt ngân hàng như ABBank, BVBank, Vietbank, OCB, Techcombank, VPBank... cũng đang triển khai các kế hoạch tăng vốn.

Theo báo cáo của FiinPro-X, tính đến ngày 25/5, tổng giá trị phát hành vốn cổ phần và IPO theo kế hoạch của các doanh nghiệp niêm yết đạt khoảng 289.500 tỷ đồng, tăng 86,5% so với năm 2025 và gấp 2,5 lần mức trung bình 5 năm gần đây. Đây là quy mô huy động vốn cổ phần lớn nhất kể từ giai đoạn bùng nổ năm 2021.

Con số này phản ánh nhu cầu mở rộng đầu tư của doanh nghiệp đang tăng mạnh, đồng thời cho thấy thị trường chứng khoán tiếp tục khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Tuy nhiên, quy mô nguồn cung cổ phiếu gia tăng khoảng 48 tỷ đơn vị cũng đồng nghĩa thị trường sẽ phải đối mặt với áp lực hấp thụ lớn hơn trong bối cảnh dòng tiền chưa thực sự cải thiện.

Dòng tiền đứng trước bài toán hấp thụ

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán lao dốc và thanh khoản thu hẹp, khả năng hấp thụ của dòng tiền đang trở thành dấu hỏi lớn.

Trao đổi với Nhadautu.vn, ông Nguyễn Thanh Lâm, Giám đốc Phân tích khách hàng cá nhân, Chứng khoán Maybank, cho rằng thanh khoản suy yếu rõ ràng là thách thức đối với các kế hoạch huy động vốn. Dù vậy, ông cũng lưu ý mặt bằng định giá hiện đã chiết khấu về vùng hấp dẫn hơn đáng kể sau nhịp điều chỉnh của thị trường, trong khi phần lớn các doanh nghiệp chuẩn bị niêm yết đều có nền tảng kinh doanh tương đối tốt.

Theo ông Lâm, trong điều kiện dòng tiền còn hạn chế, xu hướng phân hóa sẽ diễn ra mạnh hơn. Chỉ những doanh nghiệp sở hữu chất lượng tài sản tốt, câu chuyện tăng trưởng rõ ràng và mức định giá hợp lý mới đủ sức hút dòng tiền, qua đó tạo thuận lợi cho các đợt chào bán.

Đồng quan điểm, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường, Chứng khoán VPBankS, cho rằng áp lực hiện nay không nằm ở việc doanh nghiệp phát hành quá nhiều cổ phiếu, mà ở sự lệch pha giữa tốc độ gia tăng nguồn cung và khả năng cải thiện của thanh khoản.

Theo ông Sơn, áp lực đầu tiên đến từ sự suy yếu của dòng tiền trên thị trường.

Trong hai tháng gần đây, dưới tác động của hoạt động bán ròng của khối ngoại, xu hướng rút vốn của các quỹ FII tại nhiều thị trường châu Á cùng những biến động của kinh tế thế giới, giá trị giao dịch bình quân trên thị trường chỉ còn khoảng 15.600 tỷ đồng mỗi phiên, tương đương khoảng 50% mức bình quân của năm 2025 và bốn tháng đầu năm 2026. Trong bối cảnh tâm lý nhà đầu tư vẫn thận trọng, việc nhiều doanh nghiệp đồng loạt huy động vốn trên thị trường sơ cấp sẽ cạnh tranh trực tiếp với dòng tiền trên thị trường thứ cấp, khiến áp lực thanh khoản gia tăng.

Một yếu tố khác là sự phân hóa ngày càng rõ nét trong khả năng hấp thụ vốn. Theo chuyên gia VPBankS, chất lượng tài sản, uy tín quản trị và mức định giá sẽ quyết định sức hút của từng thương vụ. Những đợt chào bán có nền tảng cơ bản tốt và giá hợp lý vẫn nhận được sự quan tâm của các nhà đầu tư tổ chức cũng như khối ngoại, điển hình như TCBS hay Điện Máy Xanh. Trong khi đó, nhiều kế hoạch chào bán hướng tới nhà đầu tư cá nhân gặp không ít khó khăn, thậm chí phải tạm dừng như trường hợp của Phú Tài.

Điều này cho thấy thị trường không thiếu vốn, nhưng dòng tiền đang trở nên chọn lọc hơn rất nhiều.

Bên cạnh đó, áp lực pha loãng cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Theo thống kê, lượng cổ phiếu phát hành từ chia tách, trả cổ tức bằng cổ phiếu và cổ phiếu thưởng lên tới 28,8 tỷ đơn vị. Cùng với hơn 19,4 tỷ cổ phiếu phát hành mới, nguồn cung sẽ tăng mạnh trong thời gian tới.

Điều này đồng nghĩa EPS của nhiều doanh nghiệp có thể chịu áp lực pha loãng trong ngắn hạn nếu lợi nhuận không tăng tương ứng. Trong khi đó, sau nhịp điều chỉnh mạnh, mặt bằng P/E của thị trường đã trở nên hấp dẫn hơn, khiến các đợt phát hành mới sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với lượng lớn cổ phiếu đang niêm yết có mức định giá thấp và thanh khoản tốt.

Áp lực ngắn hạn, động lực dài hạn

Ở góc độ dài hạn, làn sóng IPO và tăng vốn không chỉ mang ý nghĩa huy động nguồn lực cho doanh nghiệp mà còn góp phần mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Theo ông Trần Hoàng Sơn, khả năng hấp thụ nguồn cung có thể được cải thiện đáng kể nếu các yếu tố hỗ trợ như hệ thống KRX, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vận hành ổn định và quá trình nâng hạng của FTSE Russell từ quý III/2026 góp phần thu hút dòng vốn ngoại quay trở lại.

Trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP đang ở mức cao và chi phí vốn ngân hàng có xu hướng gia tăng, việc doanh nghiệp chủ động huy động vốn cổ phần là bước đi phù hợp nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngắn hạn, củng cố năng lực tài chính và chuẩn bị nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới. Đáng chú ý, động lực IPO thời gian qua chủ yếu đến từ khu vực kinh tế tư nhân thông qua hoạt động tái cấu trúc hệ sinh thái và tách doanh nghiệp ở các lĩnh vực như tài chính, bán lẻ, tiêu dùng và giải trí.

Tuy nhiên, theo chuyên gia VPBankS, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là hiệu quả sử dụng nguồn vốn huy động. Dòng tiền thu được cần được đầu tư vào mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo ra tăng trưởng lợi nhuận, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu đảo nợ hoặc tái cơ cấu tài chính. Chỉ khi lợi nhuận tăng tương xứng với lượng cổ phiếu phát hành, thị trường mới có thể hấp thụ nguồn cung một cách bền vững.

Làn sóng IPO và tăng vốn đang mở ra một chu kỳ huy động vốn mới của doanh nghiệp Việt Nam. Trong ngắn hạn, lượng cổ phiếu gia tăng chắc chắn sẽ tạo thêm áp lực lên thanh khoản vốn chưa thực sự phục hồi. Tuy nhiên, về dài hạn, thị trường không hấp thụ cổ phiếu bằng số lượng, mà bằng chất lượng doanh nghiệp và niềm tin của dòng tiền. Khi nguồn vốn mới được sử dụng hiệu quả và tăng trưởng lợi nhuận theo kịp tốc độ phát hành, áp lực nguồn cung sẽ dần được chuyển hóa thành động lực cho sự phát triển của thị trường chứng khoán.