Lãi suất tạo mặt bằng mới: Nhóm doanh nghiệp nào hưởng lợi?

Lãi suất huy động sẽ hình thành mặt bằng mới

Lãi suất huy động đang dần hình thành mặt bằng mới cao hơn sau giai đoạn “tiền rẻ” kéo dài suốt 2024–2025. Từ cuối năm ngoái đến nay, nhiều ngân hàng thương mại đã điều chỉnh tăng lãi suất huy động ở hầu hết các kỳ hạn, phản ánh áp lực thanh khoản gia tăng khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động và nhu cầu vốn mang tính mùa vụ dâng cao vào giai đoạn cuối năm.

Tại nhóm ngân hàng lớn, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12–24 tháng đã nhích lên vùng 5,2–5,3%/năm, trong khi ở khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân, mức lãi suất 6–7%/năm đang xuất hiện ngày càng phổ biến nhằm đảm bảo nguồn vốn trung – dài hạn. Theo các chuyên gia, dù đà tăng có xu hướng chững lại sau Tết Nguyên đán, mặt bằng lãi suất mới nhiều khả năng sẽ được duy trì trong năm 2026, cao hơn rõ rệt so với giai đoạn trước.

Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, cho biết áp lực đảm bảo an toàn thanh khoản hệ thống tăng cao trong bối cảnh nhu cầu thanh toán và nhu cầu vốn của nền kinh tế thường tăng mạnh vào cuối năm. Bên cạnh đó, tăng trưởng huy động thấp hơn tăng trưởng tín dụng và sự cạnh tranh từ các kênh đầu tư khác cũng khiến mặt bằng lãi suất chịu sức ép đi lên.

Theo ông Nguyễn Thanh Lâm, Giám đốc Nghiên cứu Phân tích khối khách hàng cá nhân Maybank Investment Bank (MSVN), đà tăng lãi suất huy động cuối năm ngoái mang tính mùa vụ rõ nét. Đến thời điểm hiện tại, lãi suất đã có dấu hiệu ổn định hơn khi áp lực thanh khoản phần nào được giải tỏa.

Một yếu tố khác hỗ trợ điều hành lãi suất là áp lực tỷ giá đang giảm đáng kể. Tính đến ngày 20/1, tỷ giá USD/VND giao dịch quanh mức 26.262 đồng, giảm so với cuối năm 2025; tỷ giá trên thị trường tự do cũng rời xa vùng đỉnh, cho thấy áp lực ngoại hối đang được kiểm soát tốt.

Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược Thị trường, CTCP Chứng khoán VPBank (VPBankS), dự báo lãi suất huy động, đặc biệt ở các kỳ hạn ngắn đến 12 tháng, khó giảm mạnh mà chủ yếu đi ngang hoặc nhích nhẹ, qua đó hình thành mặt bằng mới cao hơn so với giai đoạn trước. Trong khi đó, nhóm ngân hàng thương mại Nhà nước được kỳ vọng duy trì mức ổn định hơn nhờ lợi thế thanh khoản dồi dào.

Song hành với đó, lãi suất cho vay năm 2026 nhiều khả năng chịu áp lực điều chỉnh tăng nhằm bảo toàn biên lãi ròng (NIM). Lãi suất cho vay bình quân được dự báo dao động quanh 9–10%/năm, cao hơn khoảng 0,5–1 điểm phần trăm so với giai đoạn 2023–2024.

Xu hướng dòng tiền chọn lọc và thiên về trung, dài hạn hơn

Từ góc độ thị trường chứng khoán, ông Sơn nhận định mặt bằng lãi suất cao phản ánh chi phí vốn gia tăng và điều kiện thanh khoản thận trọng hơn, khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên dè dặt.

Thực tế, dòng tiền đầu cơ ngắn hạn suy yếu rõ rệt, thể hiện qua sự sụt giảm cả về tần suất và quy mô giao dịch. Giá trị giao dịch bình quân của thị trường duy trì quanh mức 26.860 tỷ đồng/phiên trong quý IV/2025 và 37.332 tỷ đồng/phiên trong tháng 1/2026, tương đương mức giảm khoảng 50% so với đỉnh thanh khoản giai đoạn tháng 8–9.

Thống kê 16 năm gần nhất, tháng Một là giai đoạn có mức sinh lời cao nhất trong năm của thị trường chứng khoán, với tỷ suất tăng bình quân khoảng 3,7% và xác suất tăng điểm gần 70%. Đồng thời giai đoạn giữa hai kỳ nghỉ Tết Dương lịch và Tết Âm lịch có tới 13/16 năm thị trường tăng điểm với mức tăng trung bình khoảng 5%. Do đó, tác động tiêu cực từ việc lãi suất tăng có thể được giảm bớt nhờ yếu tố mùa vụ thuận lợi của thị trường.

Bên cạnh đó, chuyên gia VPBankS đánh giá tác động của mặt bằng lãi suất tăng không diễn ra đồng đều trên toàn thị trường mà thể hiện rõ sự phân hóa giữa các nhóm cổ phiếu. Trong bối cảnh chi phí vốn gia tăng và điều kiện thanh khoản trở nên thận trọng hơn, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển theo hướng chọn lọc, ưu tiên các doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định và khả năng chống chịu tốt trước biến động của môi trường lãi suất.

Đồng thời, xu hướng giải ngân mang tính trung và dài hạn trở nên rõ nét hơn, trong khi các hoạt động đầu cơ ngắn hạn suy yếu. Điều này khiến thị trường khó hình thành các nhịp tăng nóng trên diện rộng, nhưng lại tạo điều kiện cho sự phân hóa theo chất lượng doanh nghiệp, phù hợp với giai đoạn tích lũy và chờ đợi các động lực tăng trưởng mới.

Những doanh nghiệp hưởng lợi khi lãi suất huy động tăng

Theo ông Nguyễn Thanh Lâm, nhóm hưởng lợi rõ nét gồm các doanh nghiệp bảo hiểm và những công ty có lượng tiền mặt dồi dào, nợ vay thấp, hoạt động kinh doanh ít nhạy cảm với biến động lãi suất trong nước.

Với đặc thù huy động tiền thông qua các hợp đồng bảo hiểm và ưu tiên đầu tư an toàn, các doanh nghiệp bảo hiểm thường phân bổ phần lớn danh mục vào tiền gửi và trái phiếu. Do đó, khi lãi suất huy động tăng, thu nhập đầu tư của nhóm này được cải thiện đáng kể.

Tại cuối quý III/2025, Tập đoàn Bảo Việt (mã: BVH) chỉ phân bổ hơn 3.600 tỷ đồng, tương đương 1,3% tổng tài sản, cho các khoản đầu tư rủi ro như chứng khoán. Trong khi đó, gần 49% tổng tài sản, tương đương 132.600 tỷ đồng, được gửi ngân hàng và 37,3% đầu tư vào trái phiếu. Các khoản tiền gửi ngắn hạn mang lại mức lãi suất lên tới 9%/năm.

Tương tự, CTCP PVI (mã: PVI) có danh mục đầu tư hơn 17.600 tỷ đồng, trong đó phần lớn là tiền gửi ngân hàng, còn Tổng CTCP Bảo hiểm BIDV (mã: BIC) ghi nhận khoảng 80% danh mục đầu tư là tiền gửi.

Ngoài nhóm bảo hiểm, nhiều doanh nghiệp niêm yết có lượng tiền mặt lớn cũng được đánh giá hưởng lợi khi lãi suất tăng. Vinamilk (mã: VNM) sở hữu gần 21.500 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng tại cuối quý III/2025, trong khi nợ vay ở mức thấp. Riêng 9 tháng đầu năm, lãi tiền gửi mang về cho doanh nghiệp hơn 1.000 tỷ đồng, đóng góp hơn 12% lợi nhuận trước thuế.

Nổi bật khác là Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam – VEAM (mã: VEA) với hơn 19.000 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng và nợ vay không đáng kể. Trong 9 tháng đầu năm 2025, thu nhập lãi tiền gửi của VEAM đạt 675 tỷ đồng, vượt lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Một số doanh nghiệp khác như Đạm Phú Mỹ (DPM), Đạm Cà Mau (DCM) cũng sở hữu lượng tiền gửi lớn và đòn bẩy tài chính thấp.

Dù được hưởng lợi về thu nhập tài chính, các doanh nghiệp nắm giữ lượng tiền mặt lớn cũng đối mặt rủi ro nếu lãi suất duy trì ở mức cao trong thời gian dài, khiến nhu cầu tiêu dùng và đầu tư suy yếu. Với nhóm bảo hiểm, lãi suất tăng hỗ trợ hoạt động đầu tư nhưng đồng thời có thể làm giảm sức hấp dẫn của các sản phẩm bảo hiểm dài hạn so với kênh gửi tiết kiệm.

Trong bối cảnh lãi suất hình thành mặt bằng mới, chiến lược đầu tư theo hướng chọn lọc, ưu tiên doanh nghiệp có bảng cân đối kế toán lành mạnh và dòng tiền ổn định đang trở nên phù hợp hơn. Thay vì tìm kiếm các cơ hội tăng nóng ngắn hạn, nhà đầu tư có xu hướng chú trọng tích lũy giá trị trung – dài hạn, đặc biệt ở những doanh nghiệp có khả năng biến lãi suất cao thành lợi thế tài chính.