Lãi suất ngân hàng: Khó tăng nóng nhưng cũng không dễ giảm sâu

Thị trường tiền gửi đang bước vào một trạng thái cân bằng mới sau chuỗi tăng kéo dài từ đầu năm. Mặt bằng lãi suất huy động đã tăng bình quân khoảng 1,5 điểm %/năm so với đầu năm, nhưng gần đây tốc độ điều chỉnh đã chậm lại, thậm chí một số ngân hàng bắt đầu giảm lãi suất ở một số kỳ hạn.

Trong nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, mặt bằng lãi suất vẫn tương đối thấp. Lãi suất kỳ hạn 3 tháng quanh 4,75%/năm, kỳ hạn 6-9 tháng khoảng 6,6%/năm và kỳ hạn 12-18 tháng khoảng 6,8%/năm.

Trong khi đó, nhóm ngân hàng thương mại cổ phần có sự cạnh tranh rõ nét hơn về huy động vốn. Lãi suất kỳ hạn 12 tháng tại một số ngân hàng phổ biến trong khoảng 6,2-7,8%/năm. Một số mức cao được ghi nhận tại ACB, LPBank, Saigonbank, Bac A Bank..., trong khi nhiều ngân hàng lớn khác niêm yết thấp hơn.

Đáng chú ý, lãi suất công khai chưa phản ánh hoàn toàn mặt bằng huy động thực tế. Tại một số ngân hàng quy mô vừa và nhỏ, khách hàng có số dư tiền gửi lớn hoặc tham gia các chương trình đặc thù vẫn có thể được hưởng mức lãi suất khoảng 8,5-9,5%/năm cho kỳ hạn 6-12 tháng. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh huy động vốn chưa thực sự kết thúc.

Một nguyên nhân quan trọng khiến các ngân hàng vẫn phải duy trì mặt bằng huy động tương đối cạnh tranh là tín dụng đang tăng nhanh hơn huy động vốn. Theo số liệu mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 6/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống khoảng 19,97 triệu tỷ đồng, trong khi huy động vốn khoảng 17,34 triệu tỷ đồng, tạo ra khoảng cách hơn 2,6 triệu tỷ đồng.

Vì vậy, các ngân hàng vẫn phải chủ động tìm kiếm và giữ chân nguồn vốn, không chỉ thông qua lãi suất tiền gửi mà còn bằng việc phát hành trái phiếu, vay trên thị trường liên ngân hàng và đa dạng hóa các nguồn vốn trong và ngoài nước. Áp lực này là một trong những yếu tố khiến lãi suất huy động khó giảm sâu, ngay cả khi mặt bằng lãi suất niêm yết đã có dấu hiệu ổn định.

Ở chiều ngược lại, lãi suất cho vay đang có sự phân hóa rất rõ.

Để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, nhiều ngân hàng tiếp tục triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi. Với khách hàng doanh nghiệp và một số lĩnh vực ưu tiên, lãi suất có thể ở mức khoảng 6-8,5%/năm tùy hồ sơ, kỳ hạn và mục đích sử dụng vốn.

Một số khoản vay cá nhân cũng được quảng bá với mức lãi suất khá hấp dẫn trong thời gian đầu. Tuy nhiên, cần lưu ý sau khoảng 6-12 tháng, khoản vay thường chuyển sang lãi suất thả nổi, được tính dựa trên lãi suất tham chiếu cộng biên độ. Khi đó, lãi suất thực tế có thể tăng lên 12-15%/năm, thậm chí cao hơn đối với một số khoản vay.

Đây là lý do người vay mua nhà hoặc vay tiêu dùng không nên chỉ nhìn vào mức lãi suất ưu đãi trong năm đầu tiên. Một khoản vay có lãi suất ban đầu 6-8%/năm nhưng chuyển sang mức 13-15%/năm trong nhiều năm tiếp theo có thể tạo ra áp lực tài chính lớn hơn nhiều so với dự tính ban đầu. Đặc biệt, đối với các khoản vay dài hạn, mỗi một điểm phần trăm thay đổi của lãi suất đều có thể làm chi phí tài chính tăng đáng kể.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu vay mua nhà và một số khoản vay tiêu dùng lớn có xu hướng thận trọng hơn. Các ngân hàng cũng có xu hướng ưu tiên nguồn vốn cho doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh, xuất khẩu, chuỗi cung ứng và các dự án hạ tầng, thay vì mở rộng quá mạnh tín dụng ở những phân khúc có mức độ rủi ro cao.

Thanh khoản là biến số quan trọng

Diễn biến lãi suất từ nay đến cuối năm sẽ phụ thuộc đáng kể vào thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

Tín dụng tăng nhanh trong khi huy động vốn tăng chậm hơn khiến khoảng cách giữa dư nợ cho vay và nguồn vốn huy động tiếp tục ở mức đáng chú ý. Tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tiền gửi của hệ thống ở mức cao cũng tạo áp lực nhất định lên các ngân hàng trong việc tìm kiếm nguồn vốn.

Trong bối cảnh đó, điều hành của Ngân hàng Nhà nước sẽ đóng vai trò quan trọng. Việc cung ứng thanh khoản thông qua thị trường mở, các công cụ ngoại hối và những điều chỉnh kỹ thuật liên quan đến tỷ lệ sử dụng vốn có thể giúp giảm áp lực lên thị trường tiền tệ, qua đó hạn chế khả năng lãi suất liên ngân hàng tăng quá mạnh.

Một số điều chỉnh gần đây như nâng trần tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40% và cho phép tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào tỷ lệ LDR cũng góp phần tạo thêm dư địa cho hệ thống ngân hàng cân đối nguồn vốn.

Khi thanh khoản được cải thiện, áp lực phải tăng mạnh lãi suất huy động sẽ giảm xuống. Đây là cơ sở quan trọng để kỳ vọng lãi suất tiết kiệm khó lập mặt bằng cao mới trong những tháng cuối năm.

Kịch bản nhiều khả năng xảy ra là lãi suất huy động đi ngang hoặc giảm nhẹ, trong khi lãi suất cho vay tiếp tục phân hóa.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, khi tín dụng tăng cao, các ngân hàng phải nâng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi, bảo đảm nguồn vốn cho vay và thanh khoản. Theo ông, trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế còn lớn, không nên kỳ vọng lãi suất sẽ giảm mạnh trong năm nay.

Nhận định này cũng phù hợp với đánh giá của VCBS Research. Trong báo cáo triển vọng 6 tháng cuối năm 2026, VCBS cho rằng môi trường lãi suất thấp đã kết thúc và lãi suất huy động nhiều khả năng tiếp tục duy trì ở mức cao trong phần còn lại của năm. Nguyên nhân chủ yếu là tín dụng tăng nhanh hơn huy động, buộc các ngân hàng phải chủ động cải thiện nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu tín dụng và duy trì thanh khoản.

Trước đó, VCBS cũng dự báo áp lực tăng lãi suất huy động có thể tập trung ở nhóm ngân hàng thương mại cổ phần, đặc biệt những ngân hàng phụ thuộc nhiều vào tiền gửi khách hàng. Một số ngân hàng có thể phải điều chỉnh lãi suất huy động tăng thêm để cân đối nguồn vốn khi tín dụng tiếp tục mở rộng.

Kịch bản cơ sở có thể là lãi suất huy động đi ngang ở vùng cao hiện nay, với sự phân hóa giữa các ngân hàng, thay vì tiếp tục tăng đồng loạt như những tháng đầu năm. Những ngân hàng có thanh khoản tốt, nguồn tiền gửi ổn định có thể giảm hoặc giữ nguyên lãi suất; ngược lại, các ngân hàng có nhu cầu tăng trưởng tín dụng cao và nguồn vốn huy động chưa theo kịp có thể tiếp tục duy trì mức lãi suất hấp dẫn để thu hút tiền gửi.

Điều này cũng lý giải vì sao sau khi lãi suất huy động tăng mạnh trong nửa đầu năm, thị trường bắt đầu xuất hiện những động thái trái chiều. Một số ngân hàng đã giảm lãi suất ở một số kỳ hạn, nhưng tại nhóm ngân hàng cần bổ sung nguồn vốn, mức lãi suất cao vẫn được duy trì. Quyết định 1743/QĐ-NHNN về việc tính một phần tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào tỷ lệ LDR cũng tạo thêm dư địa thanh khoản, nhưng tác động không đồng đều giữa các ngân hàng, do đó khả năng lãi suất huy động giảm đồng loạt là không lớn.