Khu đô thị lấn biển: Mở cửa cho nguồn lực nhưng phải kiểm soát rủi ro

Ngày 21/8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị.

Theo đó, việc xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án khu đô thị lấn biển nhằm thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, quản lý, khai thác hiệu quả không gian lấn biển và khơi thông, giải phóng nguồn lực cho tăng trưởng.

Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.260 km, với 21 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương giáp biển. Trong quá trình phát triển đô thị, nhu cầu mở rộng không gian phát triển tại các khu vực ven biển ngày càng tăng, trong khi việc triển khai các dự án lấn biển quy mô lớn đặt ra những yêu cầu pháp lý riêng.

Bộ trưởng cho biết, các quy định hiện hành chưa xử lý đầy đủ những đặc thù của hoạt động xây dựng khu đô thị lấn biển, nhất là vấn đề hình thành đất, quy hoạch, nguồn vốn đầu tư và vật liệu san lấp.

Bên cạnh đó, phạm vi của cơ chế, chính sách lần này được xác định theo hướng chỉ điều chỉnh việc hình thành khu đô thị lấn biển cách bờ, không điều chỉnh các hoạt động lấn biển nói chung.

Qua quá trình tiếp thu, giải trình ý kiến của các cơ quan, bộ, ngành, địa phương và đại biểu Quốc hội, hồ sơ dự thảo đã được rà soát, thu hẹp phạm vi chính sách. Trong đó, các chính sách không phù hợp hoặc trùng lặp với pháp luật hiện hành về tài chính, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, hải quan, miễn thị thực và quy định về từ bỏ quyền khởi kiện đã được loại bỏ.

Bộ trưởng cũng nêu rõ, dự thảo cũng không quy định khác với Luật Đất đai và Luật Địa chất và Khoáng sản. Các quy định về bảo vệ môi trường được giữ theo pháp luật hiện hành, không đặt ra việc miễn, giảm các thủ tục, yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Chính phủ cho rằng việc xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù cần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để triển khai các dự án có quy mô lớn, huy động nguồn lực xã hội và mở rộng không gian phát triển đô thị.

Mặt khác, các dự án khu đô thị lấn biển có đặc thù về quy mô, nhu cầu vốn lớn, thời gian thực hiện và thu hồi vốn dài, đồng thời cần khối lượng lớn vật liệu san lấp. Đây là những vấn đề cần được xem xét trong quá trình hoàn thiện chính sách.

Đề nghị làm rõ phạm vi, kiểm soát rủi ro

Báo cáo tóm tắt thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày cho thấy, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành sự cần thiết xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển nhằm mở rộng không gian phát triển và huy động hiệu quả các nguồn lực ngoài ngân sách.

Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát một số nội dung để bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và chặt chẽ của quy định.

Trước hết, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi và đối tượng điều chỉnh. Theo báo cáo, nội dung Chính phủ đề xuất về cơ bản là cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, chưa hình thành đầy đủ cơ chế quản lý, vận hành đối với một loại hình đô thị mới có tính đặc thù về quản trị.

Do đó, cần làm rõ mục đích tích hợp nội dung này vào dự án Luật Phát triển đô thị. Trường hợp chỉ quy định cơ chế, chính sách đặc thù đối với dự án thì phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 của dự thảo luật hiện nay đã có thể bao quát.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cân nhắc cách diễn đạt, tránh để khu đô thị lấn biển được hiểu là một đơn vị hành chính hoặc một cấp chính quyền độc lập.

Chưa hết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp lưu ý cần bảo đảm sự đồng bộ giữa các quy định trong dự thảo với pháp luật hiện hành, đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án.

Các chính sách hiện nay tập trung nhiều vào hỗ trợ, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư, trong khi các quy định về quản lý, vận hành và kiểm soát rủi ro cần được tiếp tục nghiên cứu. Đồng thời, đề nghị rà soát gồm tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng dự án và thời hạn hoạt động của dự án.

Đối với quy hoạch và nguồn vật liệu, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ các quy định liên quan đến đặc thù quy hoạch và khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp. Đồng thời, cần đánh giá đầy đủ tác động của dự án đối với môi trường, hệ sinh thái biển, an toàn hàng hải, quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra, Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng tinh gọn, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Đối với khái niệm “khu đô thị biển” sẽ được tiếp tục rà soát để làm rõ đối tượng và phạm vi áp dụng; không quy định cụ thể tiêu chí về tổng mức đầu tư xây dựng.

Chính phủ báo cáo Quốc hội xem xét cho phép xây dựng cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển, đồng thời xem xét thông qua cùng với dự án Luật Phát triển đô thị. Việc sớm ban hành cơ chế, chính sách này nhằm tạo khuôn khổ pháp lý ổn định để hình thành các cực tăng trưởng mới gắn với biển, huy động hiệu quả nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước; bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên biển, bảo vệ môi trường, quốc phòng và an ninh.