Khi nguồn hàng TMĐT không còn là bệ đỡ của doanh nghiệp chuyển phát

Thị trường vẫn tăng trưởng, nhưng lợi ích đang dịch chuyển

Bối cảnh chung của ngành logistics không thiếu động lực. Theo Báo cáo thị trường Thương mại Điện tử Việt Nam quý I/2026 của Metric, tổng doanh số thương mại điện tử (TMĐT) trên bốn sàn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt 148,6 nghìn tỷ đồng, tăng 46,6% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng giao dịch đạt hơn 1,1 tỷ sản phẩm, tăng gần 20%.

Không chỉ tại Việt Nam, nhu cầu giao nhận trong khu vực Đông Nam Á cũng tiếp tục tăng trưởng mạnh. Theo cập nhật hoạt động quý I/2026 của J&T Global Express, sản lượng bưu kiện tại khu vực Đông Nam Á đạt gần 2,8 tỷ đơn, tăng gần 80% so với cùng kỳ năm trước.

Điều đó cho thấy thị trường chuyển phát vẫn đang mở rộng nhanh chóng. Tuy nhiên, lợi ích từ tăng trưởng không còn được phân bổ đồng đều như trước khi cục diện cạnh tranh đang thay đổi đáng kể, theo chia sẻ từ CTCP Tổng công ty Bưu chính Viettel (Viettel Post, mã: VTP) - doanh nghiệp chiếm khoảng 22,3% thị phần chuyển phát tính theo doanh thu năm 2025.

Trong quý I/2026, Viettel Post ghi nhận doanh thu 4.758 tỷ đồng, giảm 5,6% so với cùng kỳ năm trước. CTCP Chuyển phát nhanh Bưu điện (EMS) cũng ghi nhận doanh thu giảm 7,4%, xuống còn gần 481 tỷ đồng.

Dù vậy, phía sau những con số này là những thay đổi đáng chú ý về cơ cấu hoạt động.

Tại Viettel Post, doanh thu bán hàng giảm mạnh từ 1.667 tỷ đồng xuống còn 980 tỷ đồng, trong khi doanh thu cung cấp dịch vụ tăng từ 3.375 tỷ đồng lên gần 3.778 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp có thể đang từng bước thu hẹp các hoạt động thương mại có biên lợi nhuận thấp để tập trung nhiều hơn vào các dịch vụ logistics và chuyển phát cốt lõi.

Trong khi đó, EMS ghi nhận xu hướng ngược lại khi doanh thu dịch vụ giảm còn doanh thu bán hàng tăng lên. Tuy nhiên, phần lớn doanh thu của doanh nghiệp vẫn đến từ hoạt động dịch vụ.

Sự chững lại về doanh thu diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh trên thị trường chuyển phát ngày càng gay gắt.

Sau giai đoạn đầu phụ thuộc vào các đơn vị chuyển phát sẵn có trên thị trường, các nền tảng thương mại điện tử cũng đang gia tăng mức độ tự chủ trong khâu giao nhận. Shopee phát triển SPX, Lazada có LEX, trong khi TikTok Shop lựa chọn J&T làm đối tác vận chuyển chiến lược từ năm 2024.

Trong đó, đáng chú ý là sự phát triển nhanh chóng của SPX. Không còn chỉ phục vụ hệ sinh thái Shopee, từ quý III/2025 doanh nghiệp này đã mở rộng sang nhóm khách hàng cá nhân thông qua việc khai trương và vận hành hơn 100 điểm giao nhận trên toàn quốc.

Động thái này cho thấy các doanh nghiệp logistics gắn với sàn TMĐT cũng đang từng bước xây dựng mạng lưới riêng, thậm chí còn cạnh tranh trực tiếp với những doanh nghiệp chuyển phát truyền thống. Điều này phần nào lý giải vì sao dù quy mô thị trường vẫn tăng trưởng, một số doanh nghiệp chuyển phát lâu năm lại đang chịu áp lực lớn hơn trong việc duy trì thị phần.

Khi cuộc chơi không còn chỉ là giao hàng chặng cuối

Kết quả kinh doanh quý I/2026 cho thấy Viettel Post mới chỉ đạt 9,8% kế hoạch doanh thu năm. Song từ quý II, doanh nghiệp dự kiến sẽ có thêm động lực tăng trưởng khi trở thành đối tác vận hành mạng lưới toàn quốc (NNP) của FedEx tại Việt Nam từ ngày 26/4.

FedEx Express là một trong những công ty chuyển phát nhanh lớn nhất thế giới. Việc tham gia vận hành mạng lưới của FedEx cho thấy Viettel Post không còn chỉ đóng vai trò là doanh nghiệp chuyển phát nội địa, mà đang từng bước trở thành một mắt xích trong chuỗi logistics xuyên biên giới.

Chính vì vậy, áp lực mở rộng quy mô vận hành và nâng cao năng lực logistics cũng trở nên cấp thiết hơn.

Ngay từ đầu năm 2026, Viettel Post đã tăng vốn cho các công ty thành viên gồm Công ty TNHH MTV Dịch vụ kho vận Viettel và Công ty TNHH MTV Logistics Viettel. Riêng Logistics Viettel được bổ sung 100 tỷ đồng nhằm đầu tư chủ yếu vào năng lực vận tải với 54 xe tải mới.

Mới đây nhất vào ngày 19/5, Viettel Post đã hoàn tất đợt chào bán hơn 50,2 triệu cổ phiếu cho hơn 10.000 cổ đông, thu về gần 511,5 tỷ đồng.

Điều đáng chú ý là doanh nghiệp vẫn đang nắm giữ khoảng 2.100 tỷ đồng tiền mặt và đầu tư tài chính ngắn hạn trên bảng cân đối kế toán. Vì vậy, việc huy động thêm vốn có thể không đơn thuần nhằm bổ sung thanh khoản, mà phản ánh nhu cầu nguồn vốn dài hạn cho chiến lược mở rộng năng lực logistics trong tương lai.

Nếu Viettel Post ưu tiên mở rộng năng lực vận tải và vận hành, thì SCommerce – công ty mẹ của GHN Express, GHN Logistics và Ahamove – lại lựa chọn đầu tư mạnh vào hạ tầng xử lý hàng hóa.

Chỉ vài ngày sau khi Viettel Post hoàn tất đợt tăng vốn, SCommerce công bố phát hành thành công lô trái phiếu SCM12601 trị giá 580 tỷ đồng, kỳ hạn lên tới 7 năm.

Nguồn vốn huy động này sẽ được sử dụng để xây dựng trung tâm phân loại hiện đại tại Tân Kim (Tây Ninh), một đầu mối logistics quan trọng ở khu vực phía Nam. Trước đó, doanh nghiệp cũng đã đưa vào vận hành một trung tâm phân loại tự động quy mô lớn tại Hưng Yên.

Việc đồng thời phát triển các trung tâm phân loại ở cả phía Bắc và phía Nam cho thấy SCommerce đang từng bước xây dựng hoàn chỉnh hạ tầng xử lý hàng hóa quy mô lớn cho toàn bộ hệ sinh thái logistics của mình, qua đó nâng cao năng lực hoàn thành vận đơn.

Vietnam Post (Tổng công ty Bưu Điện Việt Nam- công ty mẹ của EMS) lại đang cho thấy một hướng đi khác.

Dù không công bố các kế hoạch đầu tư quy mô lớn tương tự, Vietnam Post hiện sở hữu hạ tầng bưu chính có quy mô lớn nhất cả nước với khoảng 13.000 điểm phục vụ trải rộng trên toàn quốc. Đây là nền tảng được xây dựng trong nhiều thập kỷ mà không nhiều doanh nghiệp logistics có thể tái tạo trong thời gian ngắn.

Thay vì tiếp tục mở rộng mạnh về mạng lưới, doanh nghiệp đang tận dụng lợi thế sẵn có để phát triển các phân khúc logistics có giá trị gia tăng cao hơn.

Tháng 5/2026, Vietnam Post Logistics đã ký kết các thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực vận tải quốc tế, đồng thời tham gia quản lý kho phụ tùng hàng không – một phân khúc logistics chuyên biệt có yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn vận hành rất cao.

Theo định hướng được doanh nghiệp công bố, Vietnam Post đang tập trung phát triển các giải pháp logistics chuyên sâu, logistics giá trị cao và logistics xuyên biên giới. Bên cạnh hoạt động vận tải quốc tế cho các doanh nghiệp xuất khẩu, đơn vị này cũng đang mở rộng dịch vụ kho ngoại quan, quản lý phụ tùng hàng không và các giải pháp logistics tích hợp cho doanh nghiệp.

Cuộc đua mới của ngành logistics

Dù lựa chọn những con đường khác nhau, Viettel Post, SCommerce và Vietnam Post đều đang hướng tới cùng một mục tiêu: mở rộng vai trò từ doanh nghiệp giao nhận sang nhà cung cấp giải pháp logistics toàn diện, giảm dần sự phụ thuộc vào các đơn hàng từ các sàn TMĐT trong nước – nơi sự trỗi dậy của SPX hay J&T đang khiến cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Nếu như trước đây, lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp chuyển phát chủ yếu đến từ mạng lưới bưu cục, số lượng shipper hay khả năng giao hàng nhanh, thì hiện nay cuộc chơi đang dịch chuyển sang những yếu tố khó sao chép hơn như hạ tầng logistics tự động hóa, năng lực vận tải xuyên biên giới, hệ thống kho vận chuyên biệt và khả năng vận hành các chuỗi cung ứng quy mô lớn.

Sự dịch chuyển này không chỉ nhằm tìm kiếm những nguồn khách hàng mới ngoài các sàn TMĐT, mà còn phản ánh nhu cầu chuẩn bị năng lực cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của thị trường. Trong lĩnh vực logistics, việc xây dựng mạng lưới vận tải, kho bãi hay trung tâm phân loại thường đòi hỏi nguồn vốn lớn và nhiều năm triển khai. Điều đó khiến các doanh nghiệp phải đầu tư từ sớm, thay vì chờ đến khi nhu cầu thực sự bùng nổ mới bắt đầu mở rộng công suất.

Tuy nhiên, việc xây dựng hạ tầng mới chỉ là bước khởi đầu. Khi các trung tâm phân loại, kho vận và mạng lưới logistics ngày càng được mở rộng, khả năng khai thác hiệu quả những tài sản này sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhiều doanh nghiệp logistics tại Việt Nam đã bắt đầu ứng dụng AI vào tối ưu hóa lộ trình giao hàng, quản lý kho bãi và tự động hóa các quy trình vận hành. Điều này cho thấy cuộc đua của ngành logistics đang dần mở rộng từ hạ tầng vật lý sang năng lực quản trị và công nghệ.

Trong bối cảnh đó, cuộc cạnh tranh của ngành logistics không còn đơn thuần là cuộc đua giao hàng chặng cuối. Thay vì chỉ cạnh tranh ở tốc độ giao hàng hay giá cước vận chuyển, nhiều doanh nghiệp đang dịch chuyển sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như logistics xuyên biên giới, logistics chuyên biệt, kho vận tích hợp và các giải pháp phục vụ chuỗi cung ứng doanh nghiệp. Những doanh nghiệp sở hữu hạ tầng, mạng lưới và năng lực vận hành đủ lớn để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sẽ có nhiều cơ hội hơn để nắm bắt giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của thị trường.