'Khắc phục toàn bộ hậu quả có thể được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự'

Sáng 17/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, Bộ trưởng Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết so với dự thảo Chính phủ trình, dự thảo sau khi tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội vẫn giữ kết cấu gồm 3 chương, 13 điều.

Trong đó, 11/13 điều được sửa đổi, 2 điều được giữ nguyên và các chính sách lớn của dự thảo Nghị quyết về cơ bản không thay đổi.

Một trong những nội dung đáng chú ý là chính sách liên quan đến xử lý trách nhiệm hình sự.

Lấy kết quả khắc phục hậu quả làm căn cứ

Về điều kiện không truy cứu trách nhiệm hình sự, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý Điều 5 dự thảo Nghị quyết.

Theo đó, dự thảo không còn quy định việc người thực hiện hành vi vi phạm phải khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự.

Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại Nghị quyết số 29/2026 của Quốc hội.

Đáng chú ý, trong quá trình thảo luận có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định một "ngưỡng" thiệt hại để xác định trường hợp phải báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền.

Giải trình nội dung này, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết cơ quan chủ trì soạn thảo xác định mục tiêu xuyên suốt của dự thảo Nghị quyết là lấy kết quả khắc phục hậu quả làm căn cứ áp dụng các chính sách hình sự.

"Nếu khắc phục được toàn bộ hậu quả thì được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, tùy từng giai đoạn tố tụng", Bộ trưởng Công an nêu.

Đối với những vụ việc, vụ án có tính chất, mức độ đặc biệt nghiêm trọng, theo Bộ trưởng, hiện đã có cơ chế đưa vào diện theo dõi, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Dự thảo Nghị quyết cũng có các quy định nhằm phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc bao che hành vi vi phạm. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị giữ quy định như dự thảo.

Cùng với đó, cơ quan soạn thảo đã chỉnh lý khoản 5 Điều 3 theo hướng bảo đảm không phát sinh thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm để xem xét lại bản án, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực pháp luật.

Khoản 6 Điều 3 cũng được bỏ do các vấn đề liên quan xử phạt vi phạm hành chính trong trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự... sẽ thực hiện theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, các quan điểm mới về chính sách xử lý hình sự tại dự thảo Nghị quyết cũng đang được nghiên cứu để đưa vào dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), hiện trình Quốc hội.

Không để hợp thức hóa vi phạm

Báo cáo tiếp thu ý kiến về dự thảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết, Thường trực Ủy ban đánh giá cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý theo hướng vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; vừa tạo cơ chế xử lý phù hợp đối với những trường hợp có sai sót, rủi ro nhưng không vụ lợi, vì lợi ích chung.

Theo cơ quan thẩm tra, định hướng này cần thiết để tháo gỡ tâm lý e ngại, né tránh, khơi thông nguồn lực và khuyến khích đổi mới, sáng tạo, nhưng đồng thời không được tạo khoảng trống để hợp thức hóa vi phạm.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về chính sách hình sự và thủ tục tố tụng hình sự, trong đó cần phân định rõ bản chất, điều kiện, căn cứ, thẩm quyền và hệ quả pháp lý của từng cơ chế xử lý trách nhiệm hình sự.

Các quy định cũng phải xác định rõ mối quan hệ với Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự. Tiêu chí, điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan, có thể kiểm chứng nhằm hạn chế cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Riêng đối với cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan thẩm tra lưu ý đây phải là cơ chế có điều kiện, gắn với phương án khắc phục hậu quả khả thi và cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

Trường hợp không thực hiện cam kết hoặc xuất hiện dấu hiệu lợi dụng chính sách phải được xử lý kịp thời. Đồng thời, cần tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa các cơ chế không truy cứu, loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự với thủ tục tố tụng tương ứng và chính sách áp dụng đối với trường hợp đã có bản án.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, dự thảo đã được chỉnh lý để làm rõ hơn tiêu chí "vì lợi ích chung", bổ sung quy định phòng, chống trục lợi chính sách, phân định các cơ chế xử lý trách nhiệm hình sự và hoàn thiện cơ chế tạm hoãn truy cứu theo hướng ưu tiên khắc phục hậu quả.

Dự thảo cũng thu hẹp, quy định rõ hơn thẩm quyền quyết định áp dụng các chính sách đặc thù nhằm tránh cách hiểu sai hoặc áp dụng tùy tiện; đồng thời xác định chính sách mới không đặt vấn đề xét lại các bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật trước đó.