Huế đề xuất 15 cơ chế đặc thù, đặt trọng tâm vào Khu thương mại tự do

Sở Tài chính TP. Huế vừa có báo cáo gửi Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố về kết quả triển khai Nghị quyết 38/2021/QH15 và đề xuất xây dựng nghị quyết mới thay thế.

Nghị quyết 38 được Quốc hội ban hành năm 2021, cho phép thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù đối với tỉnh Thừa Thiên Huế trước đây. Sau khi Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, địa phương cho rằng cần có một khuôn khổ chính sách mới phù hợp hơn với vị thế, không gian phát triển và yêu cầu huy động nguồn lực trong giai đoạn tiếp theo.

Theo đề xuất, nghị quyết mới gồm 5 nhóm với 15 cơ chế, chính sách đặc thù; đồng thời kế thừa 3 cơ chế của Nghị quyết 38 đang phát huy hiệu quả.

Năm nhóm chính sách gồm tài chính và ngân sách nhà nước; quản lý đầu tư; quy hoạch, đô thị, tài nguyên và môi trường; khai thác, phát huy giá trị di sản; thành lập và vận hành Khu thương mại tự do.

Sở Tài chính cho rằng việc bổ sung các cơ chế mới sẽ tạo điều kiện phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho địa phương, mở rộng dư địa huy động nguồn lực và tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình thu hút, triển khai các dự án đầu tư.

Trong số các nội dung được đề xuất, đáng chú ý nhất là việc thí điểm Khu thương mại tự do, được kỳ vọng trở thành một động lực tăng trưởng mới của Huế trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Loạt ưu đãi được đề xuất cho Khu thương mại tự do

Trước đó, tại Hội nghị Thành ủy Huế lần thứ tư, địa phương đã thống nhất bổ sung định hướng phát triển Khu thương mại tự do vào nội dung điều chỉnh Quy hoạch TP. Huế thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo phương án đang được nghiên cứu, Khu thương mại tự do được định hướng gắn với Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô, Khu công nghiệp La Sơn, Khu công nghiệp Phú Bài và một số khu vực có lợi thế về công nghiệp, cảng biển, logistics.

Mô hình này được kỳ vọng phát triển theo hướng tích hợp cảng biển, logistics, công nghiệp, thương mại và dịch vụ, thay vì chỉ tập trung vào hoạt động xuất nhập khẩu hoặc ưu đãi thuế quan.

Trong đó, Chân Mây – Lăng Cô được xem là khu vực giữ vai trò hạt nhân nhờ có cảng biển, quỹ đất công nghiệp và vị trí nằm trên trục giao thông Bắc – Nam, giữa hai trung tâm kinh tế lớn của miền Trung là Huế và Đà Nẵng.

Nếu được Quốc hội cho phép thí điểm, Khu thương mại tự do được kỳ vọng thu hút đầu tư vào các lĩnh vực cảng biển, logistics, kho vận, thương mại quốc tế; công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao; kinh tế xanh, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, hạ tầng số; du lịch, nghỉ dưỡng và các ngành dịch vụ chất lượng cao.

Để tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư, Huế đề xuất áp dụng một số cơ chế vượt trội về thủ tục đầu tư, đất đai, thuế, hải quan, ngoại hối và thu hút nhân lực.

Theo đó, các dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao, kinh tế xanh, logistics, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ số, du lịch và nghỉ dưỡng có thể được xem xét áp dụng trình tự, thủ tục đầu tư đặc biệt theo quy định của pháp luật.

Một nội dung khác được đề xuất là cho phép nhà đầu tư nước ngoài thành lập tổ chức kinh tế trong Khu thương mại tự do mà không phải thực hiện trước thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, trừ những trường hợp pháp luật hoặc nghị quyết thí điểm quy định khác.

Huế cũng muốn áp dụng cơ chế “một cửa, tại chỗ”, theo đó cơ quan quản lý Khu thương mại tự do được giao hoặc ủy quyền giải quyết nhiều thủ tục liên quan đến đầu tư, xây dựng, đất đai, lao động và xuất nhập khẩu.

Địa phương đồng thời đề xuất miễn hoặc giảm tiền thuê đất đối với một số dự án thuộc ngành, nghề ưu tiên; áp dụng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nhà khoa học, người có trình độ cao làm việc trong Khu thương mại tự do.

Các cơ chế thuận lợi hơn về hải quan, xuất nhập cảnh, cư trú và giao dịch ngoại tệ cũng được kiến nghị nhằm phục vụ hoạt động thương mại quốc tế và thu hút nhân lực chất lượng cao.

Tuy nhiên, các nội dung trên hiện mới dừng ở mức đề xuất. Phạm vi, điều kiện và mức độ ưu đãi cụ thể sẽ phải được cơ quan có thẩm quyền xem xét trong quá trình xây dựng nghị quyết thí điểm.

Một góc Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô, khu vực được định hướng giữ vai trò hạt nhân trong mô hình Khu thương mại tự do của Huế. Ảnh: Đình Duy.

Tại Diễn đàn Logistics vùng lần thứ VI tổ chức ở Huế, TS. Trần Thị Hồng Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, cho rằng Khu thương mại tự do của Huế nên được phát triển theo mô hình tích hợp “cảng biển – logistics – công nghiệp – dịch vụ”.

Trong cấu trúc này, các khu chế xuất và khu công nghiệp công nghệ cao có thể đóng vai trò tạo nguồn hàng, trong khi cảng Chân Mây và hệ thống logistics đảm nhiệm chức năng kết nối với thị trường trong nước, khu vực và quốc tế.

Theo bà Minh, mô hình Khu thương mại tự do có thể giúp Huế thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài vào các dự án sản xuất công nghệ cao, lắp ráp, chế biến sâu và những ngành tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khi thủ tục xuất nhập khẩu được rút gọn và chi phí logistics được cải thiện, doanh nghiệp tại Huế cũng như các địa phương Bắc Trung Bộ có thể đưa hàng hóa vào khu vực này để gia công, đóng gói, hoàn thiện sản phẩm trước khi xuất khẩu.

Mô hình này vì vậy được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa đối với các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, kho bãi, vận tải, tài chính, bảo hiểm và dịch vụ thương mại của Huế cũng như các địa phương lân cận.

TS. Trần Thị Hồng Minh kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét ban hành nghị quyết thí điểm thành lập Khu thương mại tự do tại Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô với các cơ chế đặc thù về đầu tư, thuế, hải quan và quản lý.

Bên cạnh đó, quy hoạch trung tâm logistics và Khu thương mại tự do của Huế cần được kết nối với quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và hệ thống hạ tầng giao thông liên tỉnh.

Nguồn lực triển khai cũng cần được huy động từ nhiều kênh, gồm vốn đầu tư công, đối tác công tư, vốn đầu tư nước ngoài, vốn vay ưu đãi và khu vực tư nhân.

Hơn 2.100 tỷ đồng vẫn chưa đủ tạo đột phá

Theo Sở Tài chính TP. Huế, trong quá trình triển khai Nghị quyết 38, địa phương đã thực hiện được 5 trong tổng số 6 cơ chế được Quốc hội cho phép thí điểm.

Giai đoạn 2022-2025, các cơ chế đặc thù đã giúp Huế huy động khoảng 2.137 tỷ đồng cho đầu tư phát triển, qua đó bổ sung nguồn lực xây dựng kết cấu hạ tầng, chỉnh trang đô thị và bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Dù vậy, cơ quan này đánh giá kết quả đạt được chưa tạo ra bước chuyển mang tính đột phá.

Quy mô nguồn lực bổ sung còn hạn chế so với nhu cầu phát triển của thành phố. Một số cơ chế chưa phát huy đầy đủ hiệu quả do còn phụ thuộc vào các quy định của pháp luật chuyên ngành, thủ tục phối hợp giữa các cơ quan và thẩm quyền quyết định của Trung ương.

Các chính sách hiện hành cũng chưa tạo ra những động lực tăng trưởng mới có khả năng thu hút các dự án quy mô lớn, hình thành chuỗi ngành hoặc tạo sức lan tỏa mạnh sang khu vực kinh tế tư nhân.

Đây là cơ sở để Huế đề xuất một nghị quyết mới với phạm vi phân cấp, phân quyền rộng hơn, đồng thời bổ sung các cơ chế về tài chính, đầu tư, đất đai và Khu thương mại tự do.

Tuy nhiên, khả năng Khu thương mại tự do trở thành động lực tăng trưởng thực sự sẽ không chỉ phụ thuộc vào mức độ ưu đãi.

Hiệu quả của mô hình còn gắn với quy mô nguồn hàng, năng lực khai thác cảng Chân Mây, hạ tầng kết nối đường bộ và đường sắt, chất lượng dịch vụ logistics, quỹ đất sạch, nguồn nhân lực và sự tham gia của các nhà đầu tư chiến lược.

Huế cũng cần làm rõ chức năng của từng phân khu, hạn chế chồng lấn với Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô và các khu công nghiệp hiện hữu, đồng thời xác lập mối quan hệ bổ trợ với Khu thương mại tự do Đà Nẵng.

Nếu giải quyết được những điều kiện này, nghị quyết đặc thù mới có thể tạo cho Huế một công cụ phát triển vượt ra ngoài khuôn khổ ưu đãi đơn thuần, từng bước hình thành một trung tâm sản xuất, logistics và dịch vụ mới tại khu vực miền Trung.