Giảm 30% thuế: Nên hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ hay mở rộng đến doanh nghiệp nhỏ?

Tập trung nguồn lực cho doanh nghiệp siêu nhỏ hay mở rộng diện hỗ trợ?

Theo đề xuất của Chính phủ, trong hai năm 2026 và 2027, hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp; đồng thời doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu năm đến 10 tỷ đồng cũng được giảm 30% số thuế theo quy định.

Việc lựa chọn mức 10 tỷ đồng cho thấy định hướng của chính sách là tập trung nguồn lực vào nhóm có quy mô kinh doanh nhỏ, khả năng chống chịu còn hạn chế và chịu tác động lớn từ chi phí tuân thủ, chi phí đầu vào cũng như những thay đổi trong phương thức quản lý thuế.

Đây cũng là nhóm doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm và duy trì hoạt động kinh doanh ở quy mô địa phương. Một chính sách giảm thuế trong giai đoạn 2026-2027, vì vậy, không chỉ có ý nghĩa giảm nghĩa vụ tài chính trước mắt mà còn có thể tạo thêm dòng tiền để doanh nghiệp duy trì sản xuất, trả lương, đầu tư và từng bước mở rộng hoạt động.

Tuy nhiên, câu chuyện đặt ra là: Liệu ngưỡng 10 tỷ đồng có quá hẹp nếu mục tiêu của chính sách không chỉ là hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ mà còn thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân tăng trưởng?

TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội, từng cho rằng việc giảm thuế, giảm phí có ý nghĩa rất quan trọng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa khi quy mô và doanh thu còn hạn chế. Theo ông, chính sách thuế nếu được thiết kế hợp lý có thể tạo “vùng đệm” để doanh nghiệp tích lũy, duy trì hoạt động và phát triển bền vững.

Quan điểm này cho thấy việc hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào số thuế giảm được, mà cần tính đến khả năng khoản tiền được giữ lại sẽ trở thành nguồn lực cho doanh nghiệp như thế nào.

Trong trường hợp doanh nghiệp đang ở quy mô rất nhỏ, một khoản thuế được giảm có thể giúp duy trì dòng tiền, trang trải chi phí vận hành hoặc đầu tư thêm thiết bị. Với doanh nghiệp đã lớn hơn, nhu cầu lại có thể nằm ở vốn lưu động, công nghệ, nhân lực, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bởi vậy, lựa chọn ngưỡng 10 tỷ đồng hay mở rộng lên mức cao hơn thực chất là lựa chọn về đối tượng ưu tiên của chính sách.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, trong các trao đổi về chính sách thuế cũng nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ giữa chính sách đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp quy mô nhỏ. Ông cho rằng chính sách thuế cần hướng tới việc nuôi dưỡng nguồn thu, thay vì chỉ thu được những khoản thuế nhỏ trong ngắn hạn; khi hoạt động kinh doanh được hỗ trợ và phát triển, nguồn thu cho ngân sách về lâu dài cũng có thể tăng lên.

Đáng chú ý, ông Tuấn từng đề xuất với chính sách miễn thuế nên áp dụng cho cả nhóm hộ kinh doanh có doanh thu dưới 50 tỷ đồng, đồng thời cho rằng đối với doanh nghiệp, cần có cách thiết kế chính sách để hỗ trợ cả nhóm doanh nghiệp đang áp dụng các mức thuế suất 15% và 17%, tương ứng với doanh nghiệp có doanh thu đến 50 tỷ đồng.

Nếu đặt trong đề xuất giảm 30% thuế lần này, quan điểm trên dẫn tới một hướng tiếp cận rộng hơn: Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ mà có thể mở rộng chính sách tới doanh nghiệp nhỏ có doanh thu đến 50 tỷ đồng.

Mở rộng chính sách nhưng phải tính hiệu quả

Điểm đáng chú ý là mức 50 tỷ đồng mà chuyên gia đề xuất không phải là một cách gọi khác của doanh nghiệp siêu nhỏ. Đây là mức có thể đưa thêm một bộ phận doanh nghiệp nhỏ vào diện được hưởng ưu đãi, tùy thuộc ngành nghề và các tiêu chí về lao động, vốn và doanh thu.

Theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, doanh nghiệp có tổng doanh thu năm trên 3 tỷ đồng đến không quá 50 tỷ đồng áp dụng thuế suất 17%. Đây cũng là một mốc quan trọng trong thiết kế chính sách thuế đối với doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Do đó, nếu nâng ngưỡng giảm 30% lên 50 tỷ đồng, phạm vi chính sách sẽ thay đổi đáng kể. Đây không còn đơn thuần là điều chỉnh từ 10 tỷ lên 50 tỷ đồng để hỗ trợ nhiều hơn, mà là mở rộng đối tượng từ doanh nghiệp siêu nhỏ sang một bộ phận doanh nghiệp nhỏ.

Lợi ích của phương án này là có thể tạo thêm dư địa tài chính cho những doanh nghiệp đã vượt qua giai đoạn siêu nhỏ nhưng vẫn chưa có tiềm lực lớn. Đây cũng là nhóm đang có nhu cầu đầu tư máy móc, công nghệ, mở rộng sản xuất, tuyển dụng lao động và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, nếu giữ ngưỡng 10 tỷ đồng, chính sách sẽ tập trung nguồn lực hơn vào nhóm doanh nghiệp yếu nhất. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu hỗ trợ có trọng tâm, hạn chế việc ưu đãi thuế bị dàn trải sang những doanh nghiệp đã có quy mô lớn hơn.

Vấn đề vì thế không chỉ là 10 tỷ hay 50 tỷ đồng, mà là chính sách muốn đạt mục tiêu nào.

Nếu mục tiêu là hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương nhất, 10 tỷ đồng có thể là ngưỡng phù hợp. Nhưng nếu mục tiêu là tạo một cú hích rộng hơn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ, đề xuất 50 tỷ đồng cần được xem xét.

Tất nhiên, mở rộng diện hỗ trợ cũng đồng nghĩa với việc phải tính toán kỹ hơn về tác động ngân sách. Cần xác định số lượng doanh nghiệp được bổ sung vào diện hưởng ưu đãi, số thuế ngân sách có thể giảm và quan trọng hơn là khả năng khoản hỗ trợ này chuyển hóa thành đầu tư, việc làm và tăng trưởng.

Một chính sách giảm thuế hiệu quả không nhất thiết phải là chính sách có phạm vi rộng nhất, mà là chính sách đưa được nguồn lực đến đúng nơi có khả năng tạo ra tác động kinh tế lớn nhất.

Ở góc độ này, việc cân nhắc ngưỡng doanh thu cần đi cùng với đánh giá về ngành nghề, quy mô lao động, mức độ sử dụng vốn và khả năng tạo giá trị của doanh nghiệp. Chỉ dựa vào doanh thu để mở rộng ưu đãi có thể chưa phản ánh đầy đủ sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, bởi doanh thu cao không đồng nghĩa với lợi nhuận cao.

Đặc biệt, với doanh nghiệp sản xuất, doanh thu có thể lớn nhưng biên lợi nhuận thấp, trong khi nhu cầu vốn và chi phí vận hành lại rất cao. Ngược lại, một doanh nghiệp thương mại có doanh thu tương đương có thể có mô hình vận hành và tỷ suất lợi nhuận rất khác.

Vì vậy, nếu lựa chọn phương án mở rộng lên 50 tỷ đồng, cần thiết kế tiêu chí đủ rõ để vừa hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vừa tránh dàn trải nguồn lực.

Ở chiều ngược lại, nếu giữ mức 10 tỷ đồng, cũng cần tính đến những doanh nghiệp chỉ vừa vượt ngưỡng nhưng đang thực sự gặp khó khăn và có nhu cầu mở rộng. Có thể nghiên cứu cách thiết kế theo từng phần hoặc theo mức độ hưởng ưu đãi, thay vì tạo ra một "vách ngăn" quá cứng giữa doanh nghiệp doanh thu 10 tỷ đồng và doanh nghiệp doanh thu cao hơn.

Nhìn rộng hơn, tranh luận về ngưỡng 10 tỷ đồng hay 50 tỷ đồng cho thấy yêu cầu ngày càng rõ về một chính sách thuế vừa hỗ trợ đúng đối tượng, vừa tạo động lực để doanh nghiệp lớn lên.

Nếu doanh nghiệp siêu nhỏ được giảm thuế để có thêm nguồn lực vượt qua giai đoạn khó khăn, còn doanh nghiệp nhỏ được hỗ trợ để đầu tư và mở rộng, chính sách sẽ tạo ra một “đường dẫn” phát triển liên tục thay vì chỉ hỗ trợ ở một điểm quy mô.

Do đó, lựa chọn cuối cùng không chỉ cần trả lời câu hỏi: "Giảm cho bao nhiêu doanh nghiệp?" mà quan trọng hơn là: "Khoản thuế được giảm sẽ tạo ra thêm bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế?"

Đây sẽ là cơ sở quan trọng để cân nhắc giữa phương án tập trung hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ với phương án mở rộng ưu đãi tới doanh nghiệp nhỏ trong giai đoạn 2026-2027.