'Giá đất do Nhà nước quyết định, không để bị thao túng giá'

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội nghe tờ trình về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng NN&MT Trịnh Việt Hùng đã trình bày tờ trình trước Quốc hội.

Bộ trưởng cho biết, sau gần 2 năm thi hành, Luật Đất đai 2024 và các văn bản hướng dẫn chi tiết đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai đã phát sinh một số vướng mắc, bất cập. Một số quy định chưa thực sự đồng bộ với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cũng như hệ thống các luật mới được sửa đổi, bổ sung gần đây.

Do đó, việc trình Quốc hội xem xét sửa đổi Luật Đất đai 2024 tập trung vào 3 mục tiêu chiến lược: Thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, quan điểm chỉ đạo mới của Đảng về quản lý đất đai; giải quyết dứt điểm các vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để giải phóng tối đa nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; xây dựng mô hình quản lý đất đai hiện đại, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường chuyển đổi số.

7 nhóm chính sách trọng tâm

Bộ trưởng nêu rõ, dự thảo sửa đổi tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn mang tính đột phá.

Thứ nhất, đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất: Kết hợp phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng và khoanh định khu vực bảo vệ. Định hướng sắp xếp hệ thống quy hoạch theo hướng tinh gọn, giảm cấp trung gian, tiến tới xây dựng một quy hoạch thống nhất trên phạm vi một đơn vị hành chính cấp tỉnh, đồng thời siết chặt kiểm soát việc điều chỉnh quy hoạch tùy tiện.

Thứ hai, hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất: Đẩy mạnh tính công khai, minh bạch và cạnh tranh trong lựa chọn nhà đầu tư có năng lực. Quy định rõ hơn các trường hợp giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất. Hoàn thiện cơ chế cho các dự án phát triển nhà ở xã hội, nhà ở thương mại và tái định cư.

Thứ ba, đổi mới tư duy về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất". Ưu tiên bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ đối với người có đất ở bị thu hồi. Đồng thời, đề xuất không quy định cứng việc chỉ được thu hồi đất sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường và hoàn tất bố trí tái định cư nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án.

Thứ thư, đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất: Xây dựng giá đất do Nhà nước quyết định dựa trên hệ thống dữ liệu đáng tin cậy và phương pháp khoa học. Đẩy mạnh kết nối dữ liệu đất đai với các cơ sở dữ liệu liên quan để ngăn chặn tình trạng thao túng, hình thành giá ảo. Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất cơ chế điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất không do người sử dụng đất tạo ra, đồng thời hoàn thiện chính sách tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho các dự án sản xuất kinh doanh.

Thứ năm, hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất: Mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích, hoàn thiện khung pháp lý cho công trình ngầm, không gian trên cao, đất hình thành từ hoạt động lấn biển và thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai phục vụ sản xuất quy mô lớn.

Thứ sáu, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số: Hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giải quyết các tồn tại lịch sử trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và phân cấp mạnh mẽ cho địa phương.

Thứ bảy, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm: Khắc phục triệt để tình trạng bỏ hoang đất đai, gây ô nhiễm, suy thoái nguồn lực đất; hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo và xử lý các sai phạm tồn đọng.

Đề nghị nghiên cứu sâu về giá đất và quy hoạch

Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Ngọc Bảo cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết và tính cấp bách của việc sửa đổi Luật Đất đai 2024.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát rộng hơn, không chỉ giới hạn trong 7 nhóm chính sách nêu trên nhằm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 21-NQ/TW và các chỉ thị liên quan.

Về quy hoạch và phân loại đất, ủy ban đề nghị chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại. Chỉ giữ lại chỉ tiêu cứng đối với các loại đất thực sự cần thiết như đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ/đặc dụng, đất quốc phòng, an ninh; các loại đất khác nên quản lý linh hoạt theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội. Cần làm rõ bản chất của "quy hoạch thống nhất cấp tỉnh" để tránh chồng chéo với Luật Quy hoạch.

Về thu hồi đất và tái định cư, ủy ban đề nghị làm rõ tiêu chí đối với các trường hợp thu hồi đất phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đặc biệt, cần cân nhắc kỹ tính chất "thật cần thiết" đối với các dự án khu đô thị, dự án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất hoặc dự án BT. Trường hợp thu hồi đất trước khi hoàn thành tái định cư phải được xem xét thận trọng để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân.

Về giá đất và tài chính đất đai, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác định giá đất cho sản xuất kinh doanh theo hướng hợp lý, vừa thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vừa nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách. Cần có quy định rõ ràng, khả thi về bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất (hệ số K), đồng thời tách bạch việc định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, các nội dung về giá đất, thu hồi đất và quy hoạch sẽ là những trọng tâm tiếp tục được Quốc hội tập trung thảo luận, cho ý kiến nhằm hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp sắp tới.