FiinGroup: Chỉ khoảng 20% doanh nghiệp vừa và nhỏ được tiếp cận vốn vay

Theo báo cáo “Doanh nghiệp SME Việt Nam: Mức độ trưởng thành và Tiếp cận tín dụng” tháng 8/2026, FiinGroup thống kê khoảng 914.000 DNVVN, chiếm 94% tổng số doanh nghiệp cả nước. Tuy nhiên, khu vực này chỉ đóng góp dưới 20% doanh thu, khoảng 6,7% tổng kim ngạch xuất khẩu và 9% tổng kim ngạch nhập khẩu và sử dụng khoảng 38,6% tổng lao động của nền kinh tế.

Trong bức tranh đó, khả năng tiếp cận vốn là một điểm nghẽn đáng chú ý. Khoảng 20,5% DNVVN được tiếp cận vốn vay, tương đương khoảng 187.000 doanh nghiệp, trong khi tỷ lệ này ở nhóm doanh nghiệp lớn lên tới 61,4%.

Điều này cho thấy khoảng cách tiếp cận tài chính giữa DNVVN và doanh nghiệp lớn vẫn rất lớn, trong khi DNVVN lại là khu vực chiếm áp đảo về số lượng doanh nghiệp.

Không chỉ tỷ lệ tiếp cận tín dụng thấp, dữ liệu của FiinGroup còn cho thấy, gần 80% DNVVN trong mẫu nghiên cứu chưa ghi nhận nợ vay.

Các ngân hàng và tổ chức tài chính có xu hướng lựa chọn những doanh nghiệp có lịch sử hoạt động đủ dài để cấp tín dụng. Gần 85% DNVVN đang có vay vốn là những doanh nghiệp đã hoạt động từ 5 năm trở lên và nhóm này cũng có hồ sơ rủi ro tốt hơn đáng kể.

Cách tiếp cận thận trọng của các tổ chức tín dụng có cơ sở khi khu vực DNVVN vẫn đối mặt với áp lực sàng lọc lớn. Theo FiinGroup, năm 2025, tỷ lệ DNVVN đóng cửa lên tới 12,7%, cao hơn nhiều so với mức 4,9% của doanh nghiệp lớn. Nếu tính cả nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, tỷ lệ đóng cửa lên tới 22,7%.

Tuy nhiên, dữ liệu cũng cho thấy không phải toàn bộ nhóm DNVVN chưa vay vốn đều có mức độ rủi ro cao. FiinGroup ước tính hơn 40% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa tiếp cận vốn vay. Đây được xem là nhóm khách hàng tiềm năng mà các tổ chức tín dụng có thể tập trung khai thác.

Đáng chú ý hơn, trong số các DNVVN chưa có nợ vay, có khoảng 51.000 doanh nghiệp vừa có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương, vừa ghi nhận tăng trưởng doanh thu dương. Đây là nhóm có dấu hiệu hoạt động tương đối tích cực và có thể trở thành tệp khách hàng tiềm năng nếu được đánh giá đúng nhu cầu và khả năng trả nợ.

Một trong những điểm đáng chú ý từ báo cáo là nhóm DNVVN chưa vay vốn có quy mô tài sản và doanh thu trung vị thấp hơn đáng kể so với nhóm đang vay. Tỷ lệ doanh nghiệp có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương ở hai nhóm ở mức tương đương: 49,7% ở nhóm chưa ghi nhận nợ vay và 48,6% ở nhóm có nợ vay.

Tuy nhiên, nhóm chưa vay lại có tốc độ tăng trưởng doanh thu trung vị cao hơn, ở mức 15,6%, so với 9,8% ở nhóm đang vay. FiinGroup cũng ghi nhận biên lợi nhuận ròng, ROA và khả năng thanh khoản của nhóm chưa vay tương đối tích cực.

Vì vậy, vấn đề không đơn thuần nằm ở việc DNVVN "không đủ điều kiện vay", mà còn liên quan đến khả năng minh bạch hóa thông tin, chất lượng dữ liệu tài chính và cách thức đánh giá rủi ro.

Dư địa tín dụng lớn nhưng cần thay đổi cách tiếp cận

Khoảng cách lớn về tiếp cận tín dụng giữa DNVVN và doanh nghiệp lớn cho thấy dư địa tăng trưởng tín dụng ở phân khúc này còn rất đáng kể. Nhưng để biến dư địa thành tín dụng thực tế, bài toán không chỉ là giảm điều kiện vay hay mở rộng hạn mức.

Theo FiinGroup, việc cải thiện thông tin về hoạt động kinh doanh và tình hình tài chính sẽ giúp các DNVVN có thêm cơ hội tiếp cận và hấp thụ vốn từ các tổ chức tài chính.

Một ví dụ rõ nét là ngành thương mại. FiinGroup thống kê khoảng 275.000 DNVVN trong ngành, sử dụng khoảng 1,2 triệu lao động. Ngành này có biên lợi nhuận gộp trung vị 11,6% và biên lợi nhuận ròng trung vị dương, song chỉ 23,4% doanh nghiệp có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương. Trong đó, khoảng 70.000 SME thuộc nhóm rủi ro thấp chưa ghi nhận nợ vay, cho thấy dư địa để các tổ chức tín dụng xem xét mở rộng cấp tín dụng có chọn lọc.

Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ cách tiếp cận tín dụng dựa nặng vào tài sản bảo đảm và hồ sơ truyền thống sang mô hình đánh giá dựa nhiều hơn vào dữ liệu, dòng tiền và sức khỏe thực tế của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc khơi thông dòng vốn cho khu vực DNVVN có ý nghĩa không chỉ với từng doanh nghiệp mà còn với khả năng mở rộng quy mô của cả nền kinh tế. FiinGroup cho biết tỷ lệ DNVVN chuyển thành doanh nghiệp lớn hiện chỉ khoảng 0,7-0,9% qua các năm, cho thấy quá trình trưởng thành về quy mô còn khá khiêm tốn.

Nếu tín dụng tiếp tục tập trung chủ yếu vào nhóm doanh nghiệp đã lớn và có lịch sử tín dụng tốt, khoảng cách về quy mô giữa DNVVN và doanh nghiệp lớn có thể tiếp tục kéo dài. Ngược lại, nếu nhận diện được đúng những doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng, dòng tiền và mức rủi ro phù hợp, tín dụng có thể trở thành đòn bẩy giúp một bộ phận DNVVN chuyển từ quy mô nhỏ sang lớn.

Với 20,5% DNVVN ghi nhận có nợ vay, dư địa để tiếp cận và đánh giá nhu cầu vốn vẫn còn đáng kể. Thách thức nằm ở việc biến “dư địa tín dụng” thành “khả năng tiếp cận tín dụng” thực tế, thông qua dữ liệu minh bạch hơn, phương thức chấm điểm rủi ro tốt hơn và những sản phẩm tín dụng phù hợp hơn với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa.