ECB tăng lãi suất lần đầu kể từ 2023, mở màn chu kỳ thắt chặt mới?

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ngày 11/6 đã nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, đưa lãi suất tiền gửi chủ chốt tăng từ 2,0% lên 2,25%.

Đây là lần tăng lãi suất đầu tiên của ECB kể từ tháng 9/2023, đánh dấu sự đảo chiều chính sách đáng chú ý sau giai đoạn cắt giảm lãi suất kéo dài từ giữa năm 2024.

Động thái này cũng đưa ECB trở thành một trong những ngân hàng trung ương lớn đầu tiên quay lại thắt chặt chính sách tiền tệ kể từ khi áp lực lạm phát toàn cầu gia tăng trở lại do cú sốc năng lượng mới.

Với quyết định trên đã được thị trường dự báo trước, ECB muốn phát tín hiệu rằng cơ quan này sẽ không để cú sốc giá năng lượng, xuất phát từ chiến sự tại Iran và căng thẳng Trung Đông, lan rộng thành một vòng xoáy lạm phát mới trong nền kinh tế khu vực đồng euro (Eurozone).

Trong thông báo, ECB cho rằng chiến sự tại Trung Đông đang tạo ra áp lực lạm phát và quyết định nâng lãi suất là phù hợp trong nhiều kịch bản khác nhau về cách cú sốc này có thể ảnh hưởng đến triển vọng trung hạn của Eurozone.

Từ nới lỏng sang phòng ngừa lạm phát

Chỉ một năm trước, trọng tâm của ECB vẫn là hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh kinh tế châu Âu yếu và lạm phát hạ nhiệt. Từ tháng 6/2024 đến tháng 6/2025, ECB đã cắt giảm lãi suất nhiều lần, đưa lãi suất tiền gửi từ mức đỉnh 4% xuống 2%.

Tuy nhiên, môi trường vĩ mô đã thay đổi nhanh chóng khi xung đột tại Trung Đông kéo giá dầu và khí đốt tăng mạnh. Lạm phát tại Eurozone đã vượt xa mục tiêu 2% của ECB. Trong đó, lạm phát tiêu dùng Eurozone tăng lên 3,2% trong tháng 5, từ mức 3% trong tháng 4, chủ yếu do giá năng lượng cao hơn.

Điều khiến ECB lo ngại không chỉ là mức tăng của giá năng lượng, mà còn là nguy cơ cú sốc này lan sang các nhóm hàng hóa và dịch vụ khác. Nếu kỳ vọng lạm phát của hộ gia đình và doanh nghiệp không còn được neo giữ quanh mục tiêu 2%, việc kiểm soát lạm phát sẽ trở nên khó khăn hơn nhiều.

Vì vậy, giới phân tích gọi quyết định lần này là một đợt "tăng lãi suất phòng ngừa". Nói cách khác, ECB không nhất thiết đang mở đầu một chu kỳ tăng lãi suất mạnh như giai đoạn 2022-2023, mà muốn hành động sớm để bảo vệ uy tín chống lạm phát, sau khi từng bị chỉ trích là phản ứng chậm với cú sốc giá cả hậu đại dịch và chiến sự Ukraine.

Cùng với quyết định lãi suất, ECB cũng điều chỉnh đáng kể các dự báo kinh tế mới. Cơ quan này nâng dự báo lạm phát năm 2026 lên 3%, từ mức 2,6% đưa ra trong tháng 3. Dự báo lạm phát năm 2027 cũng được nâng từ 2% lên 2,3%, trong khi lạm phát năm 2028 được dự báo quay về 2%.

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế Eurozone đã suy yếu, ECB hạ dự báo tăng trưởng kinh tế của khu vực này năm 2026 xuống 0,8%, từ mức 0,9% đưa ra ba tháng trước đó, và dự báo tăng trưởng năm 2027 chỉ đạt 1,2%.

"Triển vọng vẫn còn bất ổn, với rủi ro gia tăng lạm phát và rủi ro suy giảm tăng trưởng kinh tế", tuyên bố của ECB cho hay.

Thị trường chờ thêm hai lần tăng lãi suất

Sau quyết định ngày 11/6, sự chú ý của thị trường chuyển sang khả năng ECB tiếp tục tăng lãi suất trong các cuộc họp tới. Theo Reuters, thị trường tài chính hiện dự báo ECB có thể tăng lãi suất thêm hai lần trong vòng một năm tới, trong đó lần tiếp theo có thể diễn ra sớm nhất vào tháng 9.

Tuy nhiên, kịch bản này không chắc chắn. Nếu căng thẳng Trung Đông dịu lại, giá dầu và khí đốt hạ nhiệt, ECB có thể dừng lại sau một hoặc hai lần tăng mang tính phòng ngừa. Ngược lại, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao và lạm phát lan rộng sang dịch vụ, hàng hóa và tiền lương, ECB có thể sẽ phải thắt chặt hơn nữa.

So với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) hay Ngân hàng Trung ương Anh, ECB đang chịu sức ép đặc thù hơn do châu Âu phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu. Cú sốc giá dầu và khí đốt vì vậy tác động trực tiếp hơn đến chi phí sinh hoạt, sản xuất công nghiệp và tâm lý tiêu dùng của Eurozone.

Tác động của quyết định này không chỉ giới hạn ở châu Âu. Khi ECB chuyển sang lập trường cứng rắn hơn, lợi suất trái phiếu Eurozone có thể tăng, đồng euro biến động mạnh hơn và chi phí vốn toàn cầu tiếp tục chịu sức ép.