Doanh nghiệp thủy sản 'vượt bão'

Số liệu thống kê mới nhất của Bộ NN&MT cho thấy, trong tháng 3/2026, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản ước đạt 6,02 tỷ USD, tăng mạnh 47,8% so với tháng trước, cho thấy dấu hiệu phục hồi rõ nét theo chu kỳ sản xuất và xuất khẩu. Tuy nhiên, nếu so với tháng 3/2025, con số này vẫn giảm nhẹ 1,5%, phản ánh những thách thức từ thị trường quốc tế. Luỹ kế 3 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, giá trị xuất khẩu hàng thủy sản tháng 3/2026 ước đạt 900 triệu USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu hàng thủy sản 3 tháng đầu năm đạt 2,62 tỷ USD, tăng 13,3% so với cùng kỳ. Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ là 3 thị trường tiêu thụ hàng thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm thị phần lần lượt là 28,5%, 13,6% và 12,2%.

Những con số thống kê nói lên bức tranh đầy triển vọng của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam trong bối cảnh kinh tế biến động do căng thẳng địa chính trị. Giữa bất ổn, doanh nghiệp thuỷ sản vẫn tìm thấy những chiếc phao cứu sinh nhờ chiến lược quản trị rủi ro bền vững.

Điều này thể hiện qua sự tự tin khi các doanh nghiệp trong ngành lên kế hoạch kinh doanh năm 2026 tăng trưởng. Và 1/4 chặng đường đã được các doanh nghiệp hoàn thành một cách hiệu quả.

Điển hình như CTCP Thực phẩm Sao Ta (mã FMC). Theo tài liệu ĐHĐCĐ thường niên 2026, doanh nghiệp lên kế hoạch doanh thu 8.000 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 452 tỷ đồng. Nếu hoàn thành, đây là con số kỷ lục.

"Ông lớn" xuất khẩu tôm cũng duy trì chính sách cổ tức tiền mặt tối thiểu 20% mệnh giá, tương đương 2.000 đồng/cp, như các năm trước.

Theo BCTC đã kiểm toán, năm 2025, Sao Ta thu thuần khoảng 8.200 tỷ đồng, tăng khoảng 18% so với năm trước. Lãi ròng kỷ lục gần 349 tỷ đồng.

Tổng Giám đốc Mã Ích Hưng cho biết kết quả trên đến từ việc hiệu quả nuôi tôm cải thiện, giúp giảm giá thành, trong khi giá bán duy trì tốt. Tuy vậy, chi phí lại tăng mạnh do doanh nghiệp phải trích lập liên quan đến thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp tại Mỹ.

Khác với Sao Ta, CTCP Vĩnh Hoàn (mã VHC) không ảnh hưởng quá nhiều bởi thuế. "Nữ hoàng cá tra" là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất được đưa khỏi phạm vi áp dụng thuế chống bán giá trong các kỳ POR kể từ năm 2025 nhờ Bộ Công Thương đạt được thỏa thuận với cơ quan đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sau vụ kiện DS5368 tại ngày 17/1/2025.

Nhờ đó, VHC có dư địa mở rộng thị phần khi số lượng các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra sang thị trường Mỹ được miễn thuế chống bán phá giá giảm khi có kết quả chính thức.

Dù doanh thu năm 2025 giảm nhẹ 4% so với năm 2024, đạt hơn 12.000 tỷ đồng, song, lãi trước thuế và sau thuế lần lượt đạt 1.749 tỷ đồng, tăng 17% và 1.507 tỷ đồng, tăng 15,7%. Như vậy, công ty vượt kế hoạch lãi đã đặt ra theo 2 kịch bản kinh doanh trong năm 2025.

Nền tảng này cộng hưởng với việc kiểm soát tốt chi phí và các yếu tố ngoại quan là điều giúp VHC được đánh giá tích cực. Chứng khoán FPT (FPTS) dự phóng kết quả kinh doanh của VHC khả quan trong quý I/2026 với triển vọng xuất khẩu tích cực tại các thị trường chủ lực.

"Doanh thu thuần và lợi nhuận sau thuế trong quý I ước tính lần lượt đạt 2.801 tỷ đồng, tăng 5,8% so với cùng kỳ và 200 tỷ đồng, tăng 3,8% so cùng kỳ. Dự phóng cả năm, doanh thu thuần và lợi nhuận trước thuế lần lượt đạt 12.053 tỷ đồng (+0,2%) và 1.155 tỷ đồng (-13,4%). Kết quả kinh doanh của VHC dự kiến cải thiện trong ngắn hạn nhờ nhu cầu tiêu cải thiện ở tất cả các thị trường chủ lực, bù đắp cho áp lực về chi phí đầu vào tăng", FPTS nhận định.

Trong khi đó, một ông lớn ngành cá tra khác là CTCP Nam Việt (mã ANV) cũng nhận được dự phóng tích cực.

Theo ước tính của chứng khoán Mirae Asset (MAS), doanh thu thuần và lợi nhuận sau thuế của ANV lần lượt đạt mức 7.890 tỷ đồng (+13,5%) và lợi nhuận sau thuế đạt 1.117 tỷ đồng (+11,8%). Biên lợi nhuận gộp tiếp tục duy trì ở mức cao với 23,5% so với cùng kỳ, với kỳ vọng giá bán vẫn duy trì ở mức cao với trung bình 2,6 USD/Kg. Chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp ước tính tăng nhẹ lần lượt ở mức 21% và 16%.

"EPS dự phóng đạt mức 4.198 đồng/ cổ phiếu, tương ứng mức P/E đạt 5,7x thấp hơn mức trung bình 5 năm của doanh nghiệp, vì vậy chúng tôi đánh giá tích cực với ANV nhờ yếu tố doanh nghiệp đầu ngành sở hữu vùng nuôi trồng rộng lớn, đồng thời, thị trường xuất khẩu được mở rộng giảm thiếu rủi ro biến động về thuế quan thương mại", MAS nhận định.

Ngành thủy sản vượt bão

Dù dự phóng kết quả kinh doanh tích cực, song căng thẳng địa chính trị kéo theo biến động giá cả, logistics vẫn như một "cơn bão" đang chực chờ, đòi hỏi doanh nghiệp cần có sự chủ động và các chiến lược quản trị hiệu quả.

FPTS nhận định, biên lợi nhuận gộp của các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra Việt Nam nói chung và VHC nói riêng sẽ chịu ảnh hưởng tiêu cực trong ngắn hạn trong bối cảnh nhu cầu tiêu còn thận trọng ở các thị trường.

Trong khi đó, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đánh giá, ảnh hưởng của tình hình địa chính trị tại Trung Đông đối với ngành thủy sản Việt Nam cũng có sự khác biệt giữa các nhóm sản phẩm.

Với tôm và cá tra – hai mặt hàng chủ lực, tác động lớn nhất hiện nay là chi phí vận chuyển tăng và thời gian giao hàng kéo dài. Điều này có thể khiến doanh nghiệp phải đàm phán lại giá hoặc chấp nhận giảm biên lợi nhuận để giữ khách hàng.

Còn cá ngừ lại chịu tác động kép: Vừa chịu chi phí logistics tăng, vừa bị ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu – yếu tố đầu vào quan trọng của hoạt động khai thác toàn cầu.

Ở chiều ngược lại, một số sản phẩm có thời hạn bảo quản dài như cá ngừ đóng hộp có thể hưởng lợi trong bối cảnh người tiêu dùng tăng tích trữ thực phẩm khi bất ổn gia tăng.

Đáng chú ý, nhu cầu tại Trung Đông hiện chưa sụt giảm rõ rệt. Các doanh nghiệp cho biết đơn hàng chưa bị hủy, nhưng việc giao hàng gặp khó khăn do hạn chế tàu và chi phí cao.

Dù hiện tại tác động chủ yếu nằm ở logistics, nhưng nếu xung đột kéo dài, rủi ro sẽ lan rộng hơn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong kịch bản xung đột kéo dài một năm, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể giảm tới 7–8 tỷ USD.

Ngay cả trong kịch bản ngắn hạn, việc gián đoạn vận tải cũng có thể khiến xuất khẩu giảm hơn 1 tỷ USD, trong đó Trung Đông và châu Âu là hai khu vực chịu ảnh hưởng lớn.

Ngoài ra, giá dầu tăng do căng thẳng địa chính trị sẽ kéo theo chi phí sản xuất, vận chuyển và bảo quản tăng, làm giảm sức cạnh tranh của hàng thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trước những biến động khó lường, doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang buộc phải thay đổi chiến lược.

Một số giải pháp được VASEP khuyến nghị bao gồm đa dạng hóa tuyến vận chuyển, tăng dự trữ tại các kho lạnh trung chuyển và ký hợp đồng vận tải dài hạn để giảm rủi ro biến động giá.

Bên cạnh đó, xu hướng chuyển hướng thị trường sang Mỹ, EU hoặc ASEAN cũng được đẩy mạnh nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải rủi ro cao.

Về dài hạn, biến động địa chính trị có thể trở thành bài kiểm tra sức bền đối với ngành thủy sản – không chỉ ở năng lực sản xuất mà còn ở khả năng quản trị rủi ro chuỗi cung ứng.