Doanh nghiệp số hóa để giảm chi phí, mở rộng thị trường

Công nghệ đi vào từng khâu sản xuất, kinh doanh

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi số không nhất thiết bắt đầu bằng những hệ thống công nghệ đắt tiền. Đôi khi, giá trị lại đến từ những ứng dụng rất cụ thể, giải quyết trực tiếp bài toán chi phí, nhân công và thị trường.

Câu chuyện của Công ty Musa Pacta là một ví dụ. Doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm từ cây chuối, từ sợi chuối, bột chuối đến các sản phẩm phụ và phân bón hữu cơ vi sinh. Theo ông Bùi Khánh Dũng, Tổng Giám đốc Musa Pacta, trong toàn bộ quá trình từ nghiên cứu và phát triển sản phẩm đến marketing, tìm kiếm thị trường, doanh nghiệp đều phải dựa vào khoa học công nghệ và số hóa để làm nhanh hơn, tốt hơn và ít tốn kém hơn.

Hiệu quả thể hiện khá rõ ở các vườn ươm. Có thời điểm Musa Pacta vận hành 4 vườn ươm tại nhiều địa phương; tại một số vườn, doanh nghiệp chỉ cần 2 nhân công nhờ hệ thống tưới nước, ánh sáng được điều khiển tự động, trong khi những vườn khác cần tới 8 nhân công cho khối lượng công việc gần tương đương.

Công nghệ cũng trở thành một công cụ bán hàng. Thay vì phải trực tiếp đưa khách hàng đến tận nơi, doanh nghiệp có thể mở camera tại vườn ươm, nhà xưởng, kho hàng để khách hàng theo dõi hoạt động sản xuất. Ngay cả khi nhà xưởng không có người, hệ thống vẫn có thể được điều khiển từ xa để phục vụ việc giới thiệu với đối tác. Theo ông Dũng, cách làm này tạo thêm niềm tin cho khách hàng.

Từ đó, khoảng cách giữa sản xuất và người tiêu dùng cũng được rút ngắn. Khách hàng có thể đặt nông sản trực tiếp từ trang trại qua môi trường trực tuyến, theo dõi sản phẩm từ khi còn trên cây đến khi được giao tới tay. Mô hình "từ nông trại đến mâm cơm" vì thế đang dần trở thành một phương thức kinh doanh thực tế.

Đáng chú ý, chi phí tiếp cận công nghệ cũng đang giảm. Ông Dũng dẫn chứng, năm 2020 doanh nghiệp đầu tư một phòng lab nuôi cấy mô trị giá hơn 2 tỷ đồng; trong khi hiện nay, với công suất có thể gần gấp 3 lần, mức đầu tư tương ứng đã giảm đáng kể. Giá các thiết bị như máy tính, camera, cảm biến cũng giảm xuống chỉ còn khoảng một nửa, thậm chí một phần ba so với trước.

Công nghệ đồng thời giúp doanh nghiệp tạo thêm giá trị từ nguồn nguyên liệu. Với Musa Pacta, phần tưởng như bỏ đi của cây chuối có thể được thu hồi để sản xuất sợi; sợi được xử lý bằng công nghệ vi sinh, trong khi bã và nước chuối tiếp tục được xử lý để tạo phân bón hữu cơ vi sinh. Đây là hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, biến chất thải nông nghiệp thành sản phẩm có giá trị.

Ở một lĩnh vực khác, AI đang được doanh nghiệp nhìn nhận không chỉ như một công cụ hỗ trợ nhân viên mà là một phương thức mới để ra quyết định.

Ông Guo Zhi Feng, Chủ tịch Công ty CP CNTT TT Thiên Hy Long (Chicilon Media), cho rằng giá trị lớn của AI nằm ở khả năng giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định tăng trưởng thương hiệu dựa trên dữ liệu thay vì chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. AI có thể hỗ trợ phân tích thị trường, đối thủ, người tiêu dùng; xây dựng phương án tăng trưởng; tạo nội dung; tối ưu truyền thông theo từng nhóm khách hàng và tiếp tục phân tích kết quả sau chiến dịch.

Chicilon Media đang chuyển từ một doanh nghiệp truyền thông sang mô hình tăng trưởng thương hiệu được dẫn dắt bởi AI, kết hợp phương pháp luận tăng trưởng thương hiệu, năng lực AI, hệ thống truyền thông và dữ liệu. Doanh nghiệp sử dụng AI cho chẩn đoán thương hiệu, xây dựng chiến lược, kết hợp các kênh truyền thông trực tuyến và ngoại tuyến, đồng thời dùng dữ liệu để liên tục tối ưu hiệu quả.

Điểm chung giữa hai doanh nghiệp rất khác nhau về lĩnh vực là công nghệ không được ứng dụng chỉ để "có chuyển đổi số", mà nhằm giải một bài toán kinh doanh cụ thể: giảm chi phí, giảm nhân công, tăng khả năng tiếp cận khách hàng hoặc tạo ra giá trị mới.

Doanh nghiệp cần công nghệ phù hợp, chính sách phải sát thực tế

Tuy nhiên, từ thực tiễn doanh nghiệp, khoảng cách giữa ứng dụng công nghệ và tạo ra giá trị từ công nghệ vẫn còn không nhỏ.

Ông Nguyễn Hữu Thập, Ủy viên Ban Chấp hành VCCI, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Tuyên Quang, cho rằng điểm nghẽn lớn không nằm ở việc doanh nghiệp thiếu thiết bị hay phần mềm, mà ở khả năng biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất, công nghệ thành năng suất và sáng kiến thành kết quả có thể đo đếm.

Theo ông Thập, có tình trạng doanh nghiệp mới chỉ "số hóa lớp vỏ", trong khi quy trình cũ chưa được thay đổi. Hồ sơ đã nộp trực tuyến nhưng vẫn phải bổ sung bản giấy; dữ liệu cơ quan Nhà nước đã có nhưng doanh nghiệp vẫn phải khai lại. Khi đó, việc đưa quy trình cũ lên môi trường số chưa thực sự tạo ra cải cách.

Một vấn đề khác là dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn kết nối và cơ chế chia sẻ rõ ràng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bài toán còn khó hơn khi phải tự lựa chọn giữa rất nhiều giải pháp, cân đối chi phí đầu tư, đối mặt với rủi ro an ninh mạng và tình trạng thiếu nhân lực số.

Thực tế từ Musa Pacta cũng cho thấy công nghệ dù mở ra nhiều cơ hội nhưng không thể tách khỏi những hạn chế về quy mô và vốn. Doanh nghiệp từng triển khai vùng trồng liên kết tại gần 10 tỉnh với diện tích hàng trăm ha, song mối liên kết còn lỏng lẻo, chưa có giải pháp đủ mạnh để tạo thành một chuỗi bền vững.

Với doanh nghiệp nông nghiệp, rủi ro từ thiên tai, biến đổi khí hậu và dịch bệnh càng làm bài toán đầu tư công nghệ trở nên phức tạp. Do đó, ông Dũng kiến nghị sớm đưa bảo hiểm nông nghiệp vào thực tế, quy hoạch lại vùng sản xuất tập trung, thúc đẩy tích tụ ruộng đất và mô hình hợp tác xã; đồng thời có chính sách ưu tiên cho nông nghiệp tuần hoàn, chuẩn hóa mã vùng trồng và các tiêu chuẩn sản xuất, cùng cơ chế vốn vay phù hợp hơn với doanh nghiệp nông nghiệp.

Ở góc độ rộng hơn, ông Nguyễn Hữu Thập đề xuất không để doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ phải "tự bơi" trong chuyển đổi số. Theo đó, cần có các trung tâm hỗ trợ chuyển đổi số và tư vấn độc lập tại địa phương, danh mục những giải pháp đã được kiểm chứng và cơ chế đồng tài trợ gắn với kết quả.

Nhà cung cấp công nghệ, theo hướng này, cũng cần chịu trách nhiệm nhiều hơn về hiệu quả của giải pháp. Thay vì chỉ bán phần mềm, thiết bị, doanh nghiệp công nghệ cần đồng hành để chứng minh giải pháp có thể giúp doanh nghiệp sử dụng giảm chi phí, tăng năng suất hoặc mở rộng thị trường.

Đây cũng là thay đổi quan trọng trong cách nhìn về hỗ trợ chuyển đổi số. Thay vì đo bằng số lượng phần mềm được triển khai hay số doanh nghiệp được tập huấn, cần đo bằng doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu, năng suất tăng thế nào, doanh thu và thị trường mở rộng ra sao.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, bài toán chuyển đổi số vì thế không còn là "có dùng công nghệ hay chưa", mà là công nghệ có giúp doanh nghiệp khỏe hơn hay không. Muốn vậy, cần đồng thời tháo gỡ về thể chế, kết nối dữ liệu và thiết kế cơ chế hỗ trợ phù hợp với quy mô, khả năng hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

Khi chuyển đổi số được đặt trên những kết quả cụ thể như giảm một lao động, giảm một khoản chi phí, rút ngắn một quy trình, tiếp cận thêm một khách hàng hay tạo ra một sản phẩm mới, công nghệ mới thực sự trở thành công cụ tăng năng suất và động lực tăng trưởng, thay vì chỉ là một khoản đầu tư hiện đại cho cách làm cũ.