Doanh nghiệp mua bán tín chỉ carbon qua tài khoản chứng khoán

Chính phủ vừa ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 về sàn giao dịch carbon trong nước.

Nghị định này gồm 6 chương, 35 điều quy định về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch carbon trong nước, bao gồm đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon đủ điều kiện được giao dịch theo quy định pháp luật; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong việc quản lý sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo, công bố thông tin…

Đối tượng áp dụng gồm: Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam; sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam; sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội; các cơ quan, tổ chức tham gia giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước, đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Nghị định quy định hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được giao dịch trên hệ thống giao dịch carbon là hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được phép trao đổi trên sàn giao dịch carbon theo quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022 của Chính phủ quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP.

Các bên tham gia giao dịch hạn ngạch là các cơ sở phát thải khí nhà kính phải kiểm kê hàng năm. Cơ chế giao dịch được thiết kế tương tự thị trường chứng khoán nhưng có một số đặc thù. Doanh nghiệp muốn mua bán phải mở tài khoản tại công ty chứng khoán, tách biệt với các tài khoản giao dịch tài chính khác. Kết quả giao dịch sẽ được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) công bố vào cuối ngày.

Hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon phải được đăng ký tập trung trên Hệ thống đăng ký quốc gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) trước khi đưa vào lưu ký, giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Bộ NN&MT thực hiện đăng ký các thông tin trên Hệ thống đăng ký quốc gia, gồm thông tin về hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon; Thông tin về cơ quan, tổ chức sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon gồm: thông tin nhận diện cơ quan, tổ chức; số lượng sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Trong ngày hoàn tất việc đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính trên Hệ thống đăng ký quốc gia, Bộ NN&MT gửi Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam danh sách tổ chức sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính đã đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia.

Bộ NN&MT thực hiện cấp mã trong nước cho hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên Hệ thống đăng ký quốc gia và gửi danh sách mã trong nước cho Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội trong ngày hoàn tất việc cấp mã. Mã trong nước của hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được sử dụng thống nhất khi thực hiện các nghiệp vụ theo quy định tại Nghị định này.

Bộ trưởng Bộ NN&MT quy định chi tiết hoạt động đăng ký, cấp mã trong nước, hủy đăng ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon.

Tính đến tháng 8/2025, Việt Nam đã phát hành hơn 30 triệu tín chỉ carbon từ 158 dự án thuộc thị trường tự nguyện, con số này có thể đạt khoảng 70 triệu tín chỉ vào năm 2030. Nhu cầu trong nước đang tăng nhanh, trong đó riêng ngành hàng không cần khoảng 2,3 triệu tín chỉ mỗi năm để bù đắp phát thải.

Sử dụng tài khoản chứng khoán để giao dịch

Nghị định quy định chủ thể tham gia giao dịch chỉ được sử dụng 1 tài khoản giao dịch chứng khoán theo pháp luật chứng khoán tại thành viên giao dịch carbon để giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon theo nguyên tắc tách bạch, riêng biệt hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon với các hoạt động giao dịch khác.

Thành viên giao dịch carbon phải tách biệt các giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon, theo dõi riêng, hạch toán riêng, không được bù trừ chéo hoặc vay mượn tài sản với các hoạt động giao dịch khác. Tài khoản giao dịch phải hiển thị tách biệt giữa cấu phần giao dịch carbon với cấu phần giao dịch chứng khoán ngay từ khi đăng nhập vào tài khoản giao dịch của người dùng.

Các chủ thể tham gia giao dịch phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua, đủ hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon khi đặt lệnh bán.

Thành viên giao dịch carbon có trách nhiệm theo dõi số dư hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon, số dư tiền, kiểm tra tính đầy đủ và chính xác của các thông tin đặt lệnh.

Thành viên giao dịch carbon thông báo kết quả giao dịch cho chủ thể tham gia giao dịch ngay sau khi giao dịch được thực hiện theo hình thức đã thỏa thuận. Thành viên giao dịch carbon phải gửi sao kê hàng tháng tài khoản tiền, tài khoản lưu ký hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon cho chủ thể tham gia giao dịch hoặc khi có yêu cầu của chủ thể tham gia giao dịch.

Sau khi giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được xác lập, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội có trách nhiệm cung cấp kết quả giao dịch cho Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam để thanh toán giao dịch.

Như vậy, điểm khác biệt lớn so với chứng khoán phái sinh hay cơ sở là hoạt động thanh toán tiền và chuyển giao tín chỉ được thực hiện tức thời theo từng giao dịch, thay vì áp dụng cơ chế bù trừ trung tâm (CCP).

Hạn ngạch là lượng khí nhà kính quy đổi sang CO2 mà cơ sở được cơ quan quản lý cho phép phát thải trong một năm. Nếu phát thải vượt mức được phân bổ, doanh nghiệp sẽ phải mua lượng dôi dư từ các cơ sở khác trên sàn giao dịch.

Sàn giao dịch carbon trong nước được xây dựng và tổ chức vận hành theo lộ trình được quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP.

Như vậy, Việt Nam sẽ thí điểm vận hành sàn giao dịch carbon trong nước đến hết ngày 31/12/2028, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội không thu tiền cung cấp dịch vụ trên sàn giao dịch carbon trong nước.

Kể từ ngày 1/1/2029, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội thu tiền cung cấp dịch vụ trên sàn giao dịch carbon trong nước theo quy định pháp luật.

Theo Báo cáo Khí hậu và Phát triển quốc gia của Nhóm Ngân hàng Thế giới, Việt Nam sẽ cần thêm 368 tỷ USD đầu tư liên quan đến khí hậu từ nay đến năm 2040, tương đương 6,8% GDP mỗi năm. Nguồn lực công không thể đáp ứng nhu cầu này. Việt Nam sẽ cần huy động vốn tư nhân quy mô lớn - cả trong nước và quốc tế. Đây chính là vai trò trọng yếu của tài chính xanh. Trong đó, cơ hội của Việt Nam bao gồm nhu cầu mạnh mẽ từ nhà đầu tư đối với các khoản đầu tư xanh và bền vững; sự quan tâm ngày càng tăng từ các ngân hàng đối với việc tích hợp ESG; tiềm năng phát hành trái phiếu bền vững bằng ngoại tệ; mở rộng danh mục năng lượng tái tạo và hạ tầng bền vững.