Đô thị đặc biệt có thể được ban hành quy định riêng khác với Trung ương

Sáng 7/8, Quốc hội nghe Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật Phát triển đô thị. Điểm đáng chú ý của dự thảo là mở rộng thẩm quyền cho các thành phố là đô thị đặc biệt, đồng thời thiết lập nhiều cơ chế mới để phát triển các lĩnh vực động lực như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, yêu cầu phát triển của các thành phố, đặc biệt là các đô thị đặc biệt, trong bối cảnh mới đòi hỏi cần có một đạo luật mang tính ổn định, lâu dài để giải quyết các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.

Dự án luật đồng thời tạo hành lang pháp lý mới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các vùng có vị trí chiến lược, hình thành động lực tăng trưởng mới và thu hút các nguồn lực đầu tư chất lượng cao.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 66 điều, tập trung vào 2 nhóm chính sách lớn là đẩy mạnh phân quyền cho thành phố là đô thị đặc biệt và xây dựng các cơ chế đặc thù thúc đẩy phát triển nhóm đô thị này.

Theo đó, dự thảo đề xuất mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị. Cơ chế phân quyền được thiết kế đồng bộ với yêu cầu thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm kiểm soát quyền lực trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh việc mở rộng thẩm quyền, dự thảo cũng tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực được xác định là động lực tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, dự luật đưa ra các chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Dự thảo cũng quy định cơ chế kiểm soát quyền lực thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; đồng thời có chính sách khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Chuyển vị thế từ "đi xin cơ chế" sang chủ động kiến tạo

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu nêu rõ, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành việc xây dựng luật theo định hướng là đạo luật khung về phân quyền, trong đó Quốc hội phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền TP.HCM và các thành phố được công nhận là đô thị đặc biệt.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách của luật; hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, phạm vi phân quyền; đồng thời thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và thống nhất trong tổ chức thi hành.

Trong khi đó, thảo luận tại tổ, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM) cho rằng, mong muốn lớn nhất khi xây dựng dự luật là giúp TP.HCM và các đô thị lớn chuyển từ vị thế "đi xin cơ chế" sang chủ động kiến tạo cơ chế và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Góp ý về quy định phân quyền, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc theo hướng đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền, chính quyền thành phố được quyền quyết định và chịu trách nhiệm, trừ các lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan Trung ương hoặc bị pháp luật cấm. Quy định này sẽ mở rộng không gian chủ động để thành phố xử lý kịp thời những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn.

Đối với Điều 7 của dự thảo về thẩm quyền ban hành quy định khác với quy định của Trung ương, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đánh giá, cần hướng tới mục tiêu không chỉ "khác" mà còn phải tốt hơn, nhanh hơn và thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp. Từ đó, đại biểu đề xuất quy định của thành phố được ưu tiên áp dụng nếu giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn bảo đảm các tiêu chuẩn về môi trường, sức khỏe cộng đồng và quyền con người.

Liên quan đến cơ chế thử nghiệm, đại biểu đề nghị xây dựng "sandbox" thể chế dành cho đô thị đặc biệt, cho phép tiếp tục áp dụng những mô hình thí điểm đã được đánh giá hiệu quả cho đến khi cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định thay thế.

Đối với chính sách thu hút nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị ngoài quy mô vốn cần bổ sung các tiêu chí về công nghệ lõi, tài sản trí tuệ, năng lực phát triển hệ sinh thái và chuyển giao công nghệ. Chính sách ưu đãi cũng nên gắn với mức độ lan tỏa về tri thức, chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng mà dự án mang lại cho địa phương.

Còn tại tổ 16, đại biểu Bế Thanh Tịnh (đoàn Cao Bằng) thống nhất với sự cần thiết ban hành luật, đồng thời nhấn mạnh việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải luôn đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đại biểu cũng đề nghị quy định rõ thẩm quyền đối với các cơ chế, chính sách đặc thù và việc thực hiện thí điểm; đồng thời lưu ý cần có cơ chế hậu kiểm đối với nhà đầu tư và các chính sách ưu đãi để vừa tạo môi trường đầu tư thông thoáng, vừa bảo đảm an ninh kinh tế và hiệu quả quản lý nhà nước.