Direct Indexing và lời giải cho bài toán tích sản

Tích sản không đơn giản là mua và nắm giữ

Trong vài năm trở lại đây, “tích sản” dần trở thành một khái niệm quen thuộc trên thị trường chứng khoán. Không khó để bắt gặp những câu chuyện về nhà đầu tư kiên trì mua và nắm giữ một cổ phiếu trong nhiều năm, vượt qua những nhịp điều chỉnh của thị trường và hưởng mức sinh lời rất lớn.

Những câu chuyện từ Đại hội đồng cổ đông các doanh nghiệp về những nhà đầu tư thuộc thế hệ 6X, 7X nắm giữ cổ phiếu lâu năm trở thành niềm cảm hứng lớn với thị trường. Nhiều nhà đầu tư được củng cố niềm tin rằng chỉ cần lựa chọn một doanh nghiệp nền tảng tốt, đều đặn mua cổ phiếu và kiên trì nắm giữ, tài sản này có thể tăng trưởng theo thời gian.

Từ đó hình thành một ngộ nhận khá phổ biến trên thị trường: Tích sản đồng nghĩa với việc chọn một cổ phiếu tốt, sau đó đều đặn mua vào và không bán ra.

Tuy nhiên, trên thị trường không thiếu những trường hợp cổ phiếu nền tảng tốt nhưng vẫn rơi vào nhịp điều chỉnh mạnh. PNJ, DGC, PC1 là những ví dụ điển hình của doanh nghiệp kinh doanh tốt, nền tảng tài chính lành mạnh, song những thông tin liên quan tới lãnh đạo cấp cao cũng đủ khiến cổ phiếu giảm mạnh. Điều đó cho thấy, những doanh nghiệp đầu ngành không hoàn toàn miễn nhiễm với rủi ro pháp lý hay vấn đề quản trị.

FPT lại là một trường hợp khác với vấn đề định giá. Dù có vị thế doanh nghiệp công nghệ hàng đầu, cổ phiếu này vẫn điều chỉnh mạnh khi kỳ vọng của thị trường đi trước tốc độ tăng trưởng thực tế. Điều đó cho thấy, ngay cả những doanh nghiệp xuất sắc cũng không phải lúc nào cũng là khoản đầu tư hấp dẫn ở mọi mức giá.

Câu hỏi đặt ra vì thế không chỉ là “mua cổ phiếu nào?”, mà còn là “mua bao nhiêu cổ phiếu và làm thế nào để một biến cố tại một doanh nghiệp không ảnh hưởng quá lớn đến tài sản của mình?”.

Thực tế, tích sản không đồng nghĩa với việc mua và nắm giữ bất chấp mọi biến động. phương pháp này chỉ mô tả phương thức đưa vốn vào thị trường theo định kỳ; còn tài sản nào được mua, mức độ đa dạng hóa và nguyên tắc thay đổi danh mục vẫn là những quyết định quan trọng.

Do đó, tích sản cổ phiếu đòi hỏi nhiều hơn sự kiên trì. Nhà đầu tư phải hiểu báo cáo tài chính, đánh giá chất lượng lợi nhuận, sức khỏe bảng cân đối kế toán, triển vọng ngành và khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp. Và đây không phải việc mà mọi nhà đầu tư cá nhân đều có đủ thời gian, kiến thức và khả năng để thực hiện.

Trong bối cảnh đó, tích sản thông qua các sản phẩm được đa dạng hóa như quỹ mở và ETF trở thành một lựa chọn đáng chú ý. Thay vì phải xác định cổ phiếu doanh nghiệp nào sẽ tăng trưởng trong 10-20 năm tới, nhà đầu tư có thể đều đặn giải ngân vào một danh mục gồm nhiều tài sản.

Từ quỹ mở, ETF đến Direct Indexing

Với quỹ mở, nhà đầu tư mua chứng chỉ quỹ đồng nghĩa giao toàn bộ vốn của mình cho đội ngũ công ty quản lý quỹ mua/bán cổ phiếu, phân bổ tỷ trọng danh mục. Trong khi đó, ETF giúp nhà đầu tư tiếp cận một rổ chỉ số thông qua chứng chỉ quỹ.

Dù vậy, chứng chỉ quỹ không phải “cây đũa thần”. Hiệu quả của các quỹ vẫn chịu ảnh hưởng từ diễn biến chung của thị trường, trong khi sản phẩm tracking theo chỉ số và ETF tại Việt Nam chưa thực sự phong phú. Nhiều quỹ vẫn tập trung vào một số nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, khiến mức độ khác biệt giữa các danh mục chưa cao; thanh khoản của một số chứng chỉ quỹ cũng còn hạn chế.

Ở chiều ngược lại, tự xây dựng danh mục lại đòi hỏi nhà đầu tư phải có đủ kiến thức, thời gian và khả năng phân tích để lựa chọn doanh nghiệp, xác định tỷ trọng và liên tục theo dõi những thay đổi trong danh mục. Đây là rào cản không nhỏ, đặc biệt với những người theo đuổi chiến lược tích sản trong nhiều năm nhưng không thể dành nhiều thời gian cho thị trường.

Direct Indexing xuất hiện ở một điểm giao thoa. Thay vì mua chứng chỉ quỹ hay ETF, nhà đầu tư trực tiếp sở hữu các cổ phiếu cấu thành một chỉ số hoặc một benchmark, sau đó sử dụng công nghệ để quản lý hàng loạt vị thế theo những nguyên tắc định trước. Danh mục có thể được tùy chỉnh về tỷ trọng, cổ phiếu loại trừ, ngành nghề, mức độ tập trung và các yêu cầu khác, trong khi vẫn duy trì mức độ bám sát benchmark.

Điều này khiến Direct Indexing đặc biệt phù hợp với tư duy tích sản dài hạn.

Mỗi lần nhà đầu tư đưa thêm tiền vào danh mục, số tiền không nhất thiết phải được dùng để mua thêm một cổ phiếu nhất định. Thay vào đó, hệ thống có thể phân bổ dòng tiền mới vào những vị thế đang thấp hơn tỷ trọng mục tiêu, qua đó duy trì cấu trúc đa dạng hóa của toàn bộ danh mục. Nhà đầu tư vì thế không chỉ “tích sản” về số lượng tài sản, mà còn tích lũy một cấu trúc danh mục được kiểm soát theo thời gian.

Nếu tích sản cần kỷ luật về thời gian, thì Direct Indexing cung cấp cấu trúc danh mục hợp lý. Nhà đầu tư có thể đều đặn giải ngân mà không phải liên tục dự đoán cổ phiếu nào sẽ tăng mạnh nhất. Khi một cổ phiếu gặp biến cố riêng, ảnh hưởng cũng được phân tán trên toàn bộ danh mục thay vì dồn vào một khoản đầu tư duy nhất.