Direct Indexing: Một hướng đi mới của ngành quản lý tài sản Việt Nam

Khi đầu tư chứng khoán không đồng nghĩa với "canh bảng"

Nếu như trước đây, khi mở tài khoản tại một công ty chứng khoán (CTCK), phần lớn nhà đầu tư chỉ nghĩ đến việc đặt lệnh mua bán cổ phiếu, thì hiện nay bức tranh đã khác. Bên cạnh cổ phiếu cơ sở, nhà đầu tư có thể tiếp cận chứng khoán phái sinh, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, các chương trình tích sản định kỳ… Mỗi sản phẩm hướng tới một nhu cầu khác nhau, từ tối ưu dòng tiền nhàn rỗi, đa dạng hóa tài sản đến đầu tư dài hạn.

Và trong bước phát triển tiếp theo, Direct Indexing đang được nhắc đến như một hướng đi mới của ngành dịch vụ tài chính.

Về bản chất, Direct Indexing là hình thức đầu tư trong đó nhà đầu tư sở hữu trực tiếp các cổ phiếu cấu thành một chỉ số, với mục tiêu tạo ra mức sinh lời tương đồng với chỉ số tham chiếu. Khác với ETF – nơi nhà đầu tư mua chứng chỉ quỹ đại diện cho cả rổ cổ phiếu – Direct Indexing cho phép nhà đầu tư sở hữu từng cổ phiếu trong danh mục.

Điểm đáng chú ý nhất và cũng khác biệt so với ETF là khả năng cá nhân hóa của Direct Indexing. Lấy ví dụ, một nhà đầu tư muốn có danh mục bám theo VN30 nhưng không muốn nắm giữ một số cổ phiếu hoặc một ngành nhất định trong rổ chỉ số này. Với Direct Indexing, danh mục có thể được điều chỉnh theo những tiêu chí riêng, trong khi vẫn duy trì mức độ tương đồng nhất định với chỉ số tham chiếu.

Nói một cách đơn giản, nếu ETF mang đến cho nhà đầu tư một "rổ cổ phiếu được đóng gói sẵn", thì Direct Indexing giống như một "rổ cổ phiếu được may đo" theo khẩu vị của nhà đầu tư.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh số lượng người tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng tăng. Khi tầng lớp dân cư có tích lũy và nhu cầu đầu tư ngày một lớn, không phải ai cũng có thời gian để mỗi ngày theo dõi bảng điện, đọc báo cáo tài chính, phân tích dòng tiền hay tìm kiếm cổ phiếu có khả năng tăng giá.

Vì thế, nhu cầu đang dịch chuyển từ câu hỏi "mua cổ phiếu nào?" sang câu hỏi "làm thế nào để dòng tiền của tôi được đầu tư một cách có hệ thống khi tôi không có thời gian theo dõi thị trường?".

Direct Indexing, cùng với các sản phẩm quản lý tài sản khác, có thể là một trong những câu trả lời cho bài toán đó. Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận Direct Indexing không chỉ là một sản phẩm mới, mà có thể trở thành một mảnh ghép quan trọng trong tương lai của ngành quản lý tài sản Việt Nam.

Một hướng đi mới của ngành quản lý tài sản tại Việt Nam

Sự xuất hiện của những sản phẩm như Direct Indexing cũng phù hợp với định hướng và dòng chảy phát triển dài hạn của thị trường vốn Việt Nam.

Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045 (ban hành ngày 27/7/2026 theo Quyết định 1413 của Thủ tướng Chính phủ) đã nhấn mạnh việc cần vận hành hiệu quả các sản phẩm mới, thị trường mới, ban hành các cơ chế đột phá để phát triển thị trường vốn cả về quy mô và tính thanh khoản.

Trong bối cảnh đó, Direct Indexing có thể được xem là một sản phẩm phù hợp với xu hướng mà cơ quan quản lý đang hướng tới, đó là đa dạng hóa sản phẩm, khuyến khích đầu tư gián tiếp, nâng cao chất lượng dòng vốn và phát triển ngành quản lý tài sản.

Thực tế, Direct Indexing không phải là một ý tưởng hoàn toàn mới trên thế giới. Sự phát triển của công nghệ, chi phí giao dịch thấp hơn và khả năng tự động hóa quản lý danh mục đã giúp mô hình này ngày càng phổ biến hơn trong ngành “wealth management” (quản lý tài sản).

Morgan Stanley cho biết tài sản quản lý theo chiến lược Direct Indexing đã tăng trưởng với tốc độ kép 12,7%/năm trong giai đoạn 5 năm được hãng thống kê (theo bài viết: Investing Smarter with Direct Indexing, đăng tải ngày 13/5/2025). Trong khi đó, các tổ chức lớn như Fidelity, BlackRock hay Goldman Sachs đều đã phát triển các giải pháp Direct Indexing hoặc danh mục quản lý cá nhân hóa dựa trên chỉ số.

Việt Nam cũng đang đứng trước một cơ hội tương tự, nhất là khi được FTSE Russell xác nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi, dự kiến có hiệu lực từ tháng 9/2026. Việc nâng hạng được kỳ vọng thu hút thêm dòng vốn từ các quỹ thụ động theo dõi các chỉ số FTSE.

Khi dòng vốn đầu tư theo chỉ số quốc tế có khả năng gia tăng, nhu cầu xây dựng các sản phẩm chỉ số trong nước và các giải pháp quản lý danh mục bám chỉ số cũng có thêm cơ sở để phát triển.

Nếu Direct Indexing phát triển tại Việt Nam, lợi ích đầu tiên là giúp nhà đầu tư tiếp cận một phương thức đầu tư có tính hệ thống hơn.

Thay vì phải tự lựa chọn từng cổ phiếu, nhà đầu tư có thể tiếp cận một danh mục đa dạng hóa theo chỉ số và để hệ thống tự động tái cân bằng. Điều này đặc biệt phù hợp với nhóm nhà đầu tư có thu nhập ổn định, có dòng tiền tích lũy định kỳ nhưng thiếu thời gian và chuyên môn để tự quản lý danh mục.

Lợi ích thứ hai nằm ở việc thúc đẩy đầu tư dài hạn. Nếu được thiết kế dưới dạng các chương trình tích sản định kỳ, Direct Indexing có thể biến một phần tiền nhàn rỗi hàng tháng của người dân thành dòng vốn đều đặn chảy vào thị trường cổ phiếu. Khi đó, thị trường không chỉ có dòng tiền đầu cơ theo diễn biến ngắn hạn mà còn có thêm lớp vốn tích lũy dài hạn.

Thứ ba và quan trọng nhất là tác động tới ngành chứng khoán. Sự phát triển của Direct Indexing có thể thúc đẩy các CTCK chuyển từ vai trò đơn thuần là nơi thực hiện giao dịch sang cung cấp các dịch vụ quản lý tài sản. Khi đó, mối quan hệ giữa CTCK và nhà đầu tư cũng có thể thay đổi theo hướng sâu sắc hơn.

Nếu trước đây, CTCK chủ yếu đóng vai trò trung gian giúp nhà đầu tư thực hiện các giao dịch mua bán, thì với các sản phẩm quản lý tài sản như Direct Indexing, CTCK còn là người đồng hành trong cả quá trình đầu tư của khách hàng. Từ xác định mục tiêu, xây dựng danh mục, phân bổ tài sản đến theo dõi và tái cân bằng danh mục theo thời gian.

Đây cũng là sự chuyển dịch từ mô hình lấy giao dịch làm trung tâm sang mô hình lấy tài sản và mục tiêu của khách hàng làm trung tâm. Thay vì chỉ quan tâm khách hàng hôm nay giao dịch bao nhiêu, giờ đây điều CTCK quan tâm sẽ là khách hàng đang sở hữu bao nhiêu tài sản, mục tiêu đầu tư là gì và làm thế nào để đồng hành cùng khách hàng trong một hành trình dài hạn.

Mối quan hệ này tạo ra lợi ích cho cả hai phía. Nhà đầu tư có thêm một đơn vị đồng hành, hỗ trợ quản lý dòng tiền và danh mục một cách có hệ thống, đặc biệt với những người không có thời gian hoặc chuyên môn để tự theo dõi thị trường. Trong khi đó, CTCK có thể xây dựng mối quan hệ bền vững hơn với khách hàng, gia tăng nguồn thu từ các dịch vụ quản lý tài sản và giảm sự phụ thuộc vào doanh thu môi giới giao dịch.

Nhìn theo cách này, ở cấp độ thị trường, sự phát triển của sản phẩm này sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp dòng vốn. Nhà đầu tư phân bổ tài sản theo chiến lược, chỉ số và mục tiêu dài hạn, quyết định đầu tư sẽ bớt phụ thuộc hơn vào những biến động nhất thời của một vài cổ phiếu.

Với một thị trường đang có hàng chục triệu nhà đầu tư cá nhân, số tài khoản chứng khoán có xu hướng tiếp tục tăng và nhu cầu tích lũy tài sản ngày càng lớn, đây có thể là bước tiến tự nhiên tiếp theo của ngành chứng khoán Việt Nam.

Bởi cuối cùng, sự trưởng thành của thị trường không chỉ được đo bằng số điểm VN-Index hay giá trị giao dịch mỗi phiên. Một thị trường trưởng thành còn phải có khả năng đưa tiền nhàn rỗi của người dân vào những kênh đầu tư hiệu quả, minh bạch và dài hạn.

Direct Indexing có thể chính là một trong những công cụ để thực hiện mục tiêu đưa thị trường chứng khoán từ nơi người dân "giao dịch" trở thành nơi họ tích lũy và quản lý tài sản.