Direct Indexing: Khi 'Quý ngài thị trường' trở nên thân thiện hơn

Mỗi ngày, "Quý ngài thị trường – Mr.Market" đều gõ cửa nhà bạn.

Có hôm, ông ta bước vào với vẻ mặt hồ hởi, sẵn sàng mua mọi thứ với mức giá ngày một cao hơn. Có hôm, ông ta lại trở nên bi quan cực độ, bán tháo tất cả chỉ vì một tin tức xấu hay một nỗi sợ chưa được kiểm chứng. Điều đáng nói là "Quý ngài thị trường" không hề thay đổi giá trị của doanh nghiệp. Thứ thay đổi chỉ là tâm trạng của ông.

Đó là hình tượng nổi tiếng mà Benjamin Graham – cha đẻ của trường phái đầu tư giá trị – tạo ra trong cuốn The Intelligent Investor. Theo Graham, thị trường không phải một nhà hiền triết luôn đúng, mà là một người bạn đồng hành thất thường. Sai lầm lớn nhất của nhà đầu tư là để cảm xúc của "Quý ngài thị trường" dẫn dắt quyết định của chính mình.

Hơn bảy thập kỷ sau, bài học ấy vẫn nguyên giá trị. Nhưng điều thú vị là cùng với sự phát triển của công nghệ và ngành quản lý tài sản, thị trường không chỉ giúp nhà đầu tư kiểm soát cảm xúc tốt hơn mà còn tạo ra những công cụ để biến triết lý của Graham thành một quy trình đầu tư gần như tự động. Direct Indexing chính là một trong những bước tiến như vậy.

Cuộc chiến lớn nhất luôn diễn ra trong tâm trí nhà đầu tư

Lịch sử chứng khoán chưa bao giờ thiếu những giai đoạn cực đoan: bong bóng dot-com cuối thể kỷ trước, khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008, hay mới đây nhất là đại dịch Covid-19.

Khi thị trường tăng mạnh, rất ít người tin rằng giá có thể giảm. Khi thị trường lao dốc, cũng hiếm người đủ bình tĩnh để nghĩ rằng đó có thể là cơ hội.

Đó là lý do Benjamin Graham luôn nhấn mạnh rằng thành công trong đầu tư không phụ thuộc vào việc dự đoán đúng diễn biến tiếp theo của thị trường, mà phụ thuộc vào khả năng không để tâm lý đám đông chi phối quyết định của bản thân.

Thực tế, điều này cũng được chứng minh qua hàng loạt nghiên cứu về tài chính hành vi. Con người thường có xu hướng mua khi giá đã tăng cao vì sợ bỏ lỡ cơ hội, đồng thời bán khi thị trường giảm mạnh để tránh cảm giác thua lỗ. Hai phản ứng tưởng như hợp lý ấy lại chính là nguyên nhân khiến lợi nhuận thực tế của nhiều nhà đầu tư thấp hơn đáng kể so với mức sinh lời của chính thị trường.

Nói cách khác, đối thủ lớn nhất của nhà đầu tư hiếm khi là thị trường. Đó thường là chính cảm xúc của họ.

Đầu tư chỉ số: Cách đơn giản nhất để "phớt lờ" Mr. Market

Nếu Benjamin Graham dạy nhà đầu tư cách giữ bình tĩnh trước những cơn hưng phấn và hoảng loạn của "Quý ngài thị trường", thì sự ra đời của quỹ chỉ số đã biến triết lý ấy thành một phương pháp đầu tư có thể áp dụng cho hàng triệu người.

Thay vì liên tục dự đoán cổ phiếu nào sẽ tăng giá hay cố gắng mua đáy, bán đỉnh, đầu tư chỉ số dựa trên một giả định đơn giản: trong dài hạn, nền kinh tế sẽ tiếp tục phát triển, các doanh nghiệp sẽ tạo ra giá trị và thị trường cuối cùng sẽ phản ánh sự tăng trưởng đó.

Nhà đầu tư không cần chiến thắng trong từng giao dịch, mà chỉ cần kiên nhẫn đồng hành cùng thị trường.

Chính cách tiếp cận này đã giúp đầu tư chỉ số trở thành một trong những thành tựu lớn nhất của ngành quản lý tài sản hiện đại. Mục tiêu của nó không phải đánh bại thị trường, mà giúp nhà đầu tư tránh những quyết định cảm tính – nguyên nhân khiến nhiều người có mức sinh lời thấp hơn chính thị trường.

Khi nhu cầu của nhà đầu tư ngày càng đa dạng, thị trường bắt đầu xuất hiện một mô hình mới. Thay vì sở hữu một "chiếc hộp" chứa cả danh mục, nhà đầu tư có thể sở hữu trực tiếp từng cổ phiếu trong chỉ số, nhưng vẫn duy trì mục tiêu bám sát diễn biến của thị trường. Mỗi cổ phiếu trong danh mục đều thuộc quyền sở hữu của nhà đầu tư, thay vì thuộc về quỹ như mô hình truyền thống.

Đó chính là điểm khác biệt cốt lõi của Direct Indexing. Mô hình này vẫn giữ nguyên triết lý đầu tư chỉ số của Benjamin Graham, nhưng đưa nhà đầu tư đến gần hơn với chính những doanh nghiệp tạo nên chỉ số, mở ra một cách tiếp cận chủ động hơn trong việc xây dựng và quản lý danh mục dài hạn.

Khi "Quý ngài thị trường" trở nên thân thiện hơn

Nếu ETF là việc mua cả một chỉ số thông qua một chứng chỉ quỹ, thì Direct Indexing cho phép nhà đầu tư sở hữu trực tiếp các cổ phiếu cấu thành chỉ số trong một danh mục được quản lý bằng công nghệ.

Điều quan trọng không nằm ở hình thức sở hữu, mà ở cách danh mục được vận hành.

Thuật toán sẽ tự động theo dõi tỷ trọng, tái cân bằng khi cần thiết và duy trì mức độ bám sát với chỉ số tham chiếu. Nhà đầu tư không còn phải liên tục đưa ra những quyết định mang nặng cảm xúc trước mỗi nhịp tăng giảm của thị trường. Họ chuyển từ vai trò "giao dịch" sang vai trò "xây dựng tài sản".

Ở góc độ đó, Direct Indexing không thay đổi triết lý của Benjamin Graham. Ngược lại, nó đưa triết lý ấy tiến thêm một bước. Nếu trước đây nhà đầu tư phải tự mình chống lại những cám dỗ của "Quý ngài thị trường", thì giờ đây công nghệ có thể đảm nhiệm một phần công việc ấy bằng những quy tắc được thiết lập sẵn, thay vì những quyết định dựa trên cảm xúc.

Có thể xem đây là sự kết hợp giữa tư duy đầu tư dài hạn và năng lực quản trị danh mục của thời đại số.

Công nghệ không thay thế nhà đầu tư, mà thay thế những quyết định cảm tính

Trong nhiều năm, sự phát triển của công nghệ tài chính thường được nhắc đến cùng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn hay giao dịch thuật toán. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của những công nghệ này có lẽ không nằm ở việc tìm ra "cổ phiếu chiến thắng", mà ở việc giúp nhà đầu tư tránh những sai lầm lặp đi lặp lại.

Thị trường vẫn sẽ có những giai đoạn hưng phấn và hoảng loạn. Chu kỳ kinh tế vẫn sẽ tiếp tục. Những biến động ngắn hạn sẽ không biến mất chỉ vì xuất hiện thêm một mô hình đầu tư mới.

Điều thay đổi là cách con người phản ứng trước những biến động ấy.

Khi các quyết định tái cân bằng được thực hiện theo nguyên tắc, khi danh mục được duy trì bám sát mục tiêu dài hạn và khi nhà đầu tư không còn bị cuốn vào từng nhịp tăng giảm hằng ngày, "Quý ngài thị trường" cũng dần mất đi khả năng thao túng cảm xúc của họ.

Đó là lúc thị trường trở nên "thân thiện" hơn, không phải vì nó bớt biến động, mà vì nhà đầu tư đã có một phương pháp đủ tốt để sống chung với những biến động đó.

Chiến thắng thị trường, hay chiến thắng chính mình?

Warren Buffett từng nói rằng thị trường chứng khoán là công cụ chuyển tiền từ người thiếu kiên nhẫn sang người kiên nhẫn.

Direct Indexing cũng được xây dựng trên tinh thần ấy.

Nó không hứa hẹn mang lại mức sinh lời vượt trội trong ngắn hạn. Nó cũng không cổ vũ nhà đầu tư chạy theo những cổ phiếu đang "nóng" hay liên tục dự đoán đỉnh và đáy của thị trường.

Thay vào đó, Direct Indexing hướng nhà đầu tư trở về với những nguyên lý căn bản của đầu tư: sở hữu các doanh nghiệp chất lượng, đa dạng hóa danh mục, duy trì kỷ luật và kiên trì với mục tiêu dài hạn.

Benjamin Graham từng coi "Quý ngài thị trường" là một người hàng xóm thất thường mà nhà đầu tư không nên quá bận tâm. Hơn bảy mươi năm sau, công nghệ không làm thay đổi bản chất của người hàng xóm ấy, nhưng đang giúp chúng ta bớt phụ thuộc vào tâm trạng của ông.

Có lẽ, đó mới là ý nghĩa sâu xa nhất của Direct Indexing. Không phải một công cụ để đánh bại thị trường, mà là một phương thức để nhà đầu tư bình thản đồng hành cùng thị trường trong hành trình tích lũy tài sản dài hạn.