Điều gì kéo dòng tiền trở lại với chứng khoán?

Thị trường chứng khoán vừa trải qua một nhịp điều chỉnh sâu, VN-Index giảm từ vùng 1.877 điểm xuống 1.686 điểm chỉ trong vòng một tháng. Hàng loạt cổ phiếu rơi xuống vùng giá thấp nhất 3-5 năm, thậm chí có mã chạm đáy lịch sử.

Thế nhưng, mức chiết khấu sâu vẫn chưa đủ sức hấp dẫn dòng tiền trở lại.

Thống kê cho thấy, thanh khoản trên HoSE trong tháng 7 chủ yếu duy trì quanh 16.000-17.000 tỷ đồng mỗi phiên, giảm 13% so với bình quân tháng 6 và thấp hơn 34% so với bình quân tháng 5. Ngay cả trong phiên 24/7, khi thị trường phục hồi hơn 30 điểm, giá trị giao dịch trên HoSE cũng chỉ đạt khoảng 20.000 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với những phiên bùng nổ trước đó.

Chi phí vốn lớn, niềm tin chưa phục hồi

Trao đổi với Nhadautu.vn, ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc Chiến lược thị trường, Chứng khoán VPBankS, cho rằng mặc dù định giá đã trở nên hấp dẫn sau giai đoạn giảm sâu, dòng tiền vẫn chưa quay trở lại bởi yếu tố quyết định không chỉ nằm ở giá cổ phiếu mà còn ở kỳ vọng của nhà đầu tư.

Hiện nhà đầu tư vẫn lo ngại về triển vọng tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp trong bối cảnh mùa công bố kết quả kinh doanh quý II đang diễn ra. Thay vì vội vàng giải ngân khi mặt bằng giá giảm sâu, nhiều nhà đầu tư lựa chọn chờ đợi những tín hiệu cụ thể hơn từ báo cáo tài chính để xác định triển vọng doanh nghiệp và định hướng đầu tư.

Bên cạnh đó, các biến số vĩ mô như lạm phát, lãi suất, tỷ giá và chính sách vẫn khó đoán định, đặc biệt trong bối cảnh xung đột Iran - Mỹ có nguy cơ leo thang trở lại. Tâm lý thận trọng sau giai đoạn biến động mạnh cả trong và ngoài nước khiến nhà đầu tư chưa sẵn sàng giải ngân.

Khi niềm tin chưa được khôi phục và thị trường chưa xuất hiện chất xúc tác đủ mạnh, dòng tiền có xu hướng đứng ngoài quan sát hoặc tìm đến những kênh đầu tư an toàn hơn.

Một yếu tố khác là thị trường đang thiếu vắng nhóm cổ phiếu dẫn dắt. Áp lực bán tại các nhóm trụ cột như Vingroup, ngân hàng, thép, chứng khoán… khiến dòng tiền trở nên thận trọng và khó tạo hiệu ứng lan tỏa.

Ở một góc nhìn khác, ông Nguyễn Thanh Lâm, Giám đốc Phân tích khách hàng cá nhân, Chứng khoán Maybank, chỉ ra 3 nguyên nhân chính khiến dòng tiền vào thị trường chứng khoán chậm lại.

Đầu tiên là chi phí cơ hội của dòng tiền đang ở mức cao khi mặt bằng lãi suất duy trì ở vùng cao. Dù đã có những nỗ lực điều tiết vĩ mô, lãi suất tiết kiệm tại nhiều ngân hàng thương mại vẫn phổ biến trên 7%/năm đối với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, cá biệt có nơi lên tới 9-10,7%/năm.

Mặt bằng lãi suất cao không chỉ đẩy chi phí vốn của nền kinh tế và chi phí vay phục vụ đầu tư tài chính lên cao, mà còn làm tăng chi phí cơ hội của dòng tiền, qua đó giảm sức hấp dẫn tương đối của thị trường chứng khoán.

Đáng chú ý, dù dư nợ cho vay ký quỹ toàn thị trường đang ở mức cao kỷ lục, theo ông Lâm, phần lớn nguồn vốn này lại không được sử dụng nhiều bởi nhóm nhà đầu tư cá nhân - lực lượng có xu hướng giao dịch và lướt sóng mạnh hơn - mà chủ yếu phục vụ các hoạt động "vay deal". Do đó, mức dư nợ margin cao chưa đồng nghĩa với việc dòng tiền thực sự được đưa vào giao dịch và tạo thanh khoản cho thị trường.

Nguyên nhân thứ hai đến từ những bất ổn địa chính trị toàn cầu.

Theo ông Lâm, dù xét riêng nền kinh tế Việt Nam, bức tranh tăng trưởng vẫn đáng khích lệ, nhưng cần nhìn nhận đây là giai đoạn những "cơn gió ngược" xuất hiện nhiều hơn đáng kể.

Những bất ổn địa chính trị, gần đây nhất là căng thẳng tại Trung Đông với cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, đã tạo ra những đứt gãy đối với dòng chảy năng lượng, hàng hóa, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với các kịch bản leo thang xung đột.

Bên cạnh đó, triển vọng điều hành lãi suất của Fed cũng trở nên khó đoán định hơn khi kịch bản hạ lãi suất không còn rõ ràng, thậm chí không loại trừ khả năng lãi suất tăng trở lại. Nguy cơ các quốc gia tiếp tục áp dụng những biện pháp trả đũa thuế quan cũng là một "cơn gió ngược" đối với thị trường tài chính.

Các yếu tố này đang thử thách tâm lý nhà đầu tư và góp phần khiến hoạt động giao dịch trở nên thận trọng hơn.

Nguyên nhân cuối cùng là làn sóng bán ròng dai dẳng của nhà đầu tư nước ngoài. Từ đầu năm 2026 đến nay, khối ngoại đã bán ròng hơn 80.000 tỷ đồng trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Dù tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài đã giảm xuống mức thấp hơn đáng kể, việc khối ngoại liên tục bán ròng vẫn tác động không nhỏ tới tâm lý nhà đầu tư trong nước.

Dòng tiền có thể cải thiện trong nửa cuối năm

Dự báo về nửa cuối năm, cả hai chuyên gia đều cho rằng có cơ sở để kỳ vọng dòng tiền trên thị trường chứng khoán sẽ cải thiện. Tuy nhiên, kịch bản được kỳ vọng không phải một sự "bùng nổ" ngay lập tức mà là quá trình hồi phục dần dần.

Một trong những thay đổi quan trọng trong ngắn hạn là lộ trình nâng hạng Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi theo hệ thống của FTSE sẽ chính thức có hiệu lực từ tháng 9/2026.

Dù thông tin nâng hạng không còn mới, thời điểm chính thức có hiệu lực có thể kích hoạt quá trình phân bổ vốn của các quỹ thụ động và chủ động theo quy tắc hoạt động của các quỹ này. Đây là cơ sở để kỳ vọng dòng vốn mới bắt đầu được giải ngân vào thị trường chứng khoán Việt Nam từ tháng 9.

Tuy nhiên, dòng vốn dự kiến được giải ngân theo nhiều giai đoạn, với tỷ trọng ban đầu khoảng 10% và quá trình phân bổ hoàn tất vào tháng 9/2027.

Ông Trần Hoàng Sơn ước tính quy mô dòng vốn thụ động có thể đạt khoảng 1,7 tỷ USD và được phân bổ theo từng quý. Trong khi đó, khối ngoại đã bán ròng hơn 80.000 tỷ đồng, tương đương trên 3 tỷ USD.

So sánh hai con số cho thấy, dòng vốn từ câu chuyện nâng hạng trước mắt chủ yếu có thể bù đắp một phần lượng vốn ngoại đã rút khỏi thị trường, thay vì ngay lập tức tạo ra cú hích lớn về thanh khoản.

"Giá trị lớn hơn của sự kiện nâng hạng nằm ở việc nâng cao vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam, cải thiện tâm lý nhà đầu tư và qua đó tạo động lực để dòng tiền trong nước quay trở lại", chuyên gia VPBankS bày tỏ.

Đồng quan điểm, ông Lâm cho rằng một trong những vấn đề lớn nhất hiện nay là niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt là nhóm nhà đầu tư cá nhân trong nước - lực lượng chiếm phần lớn giá trị giao dịch trên thị trường - đang ở mức thấp.

Do đó, việc khối ngoại chuyển từ trạng thái bán ròng mạnh sang giao dịch cân bằng, hoặc tích cực hơn là quay trở lại mua ròng, có thể góp phần đáng kể vào việc củng cố niềm tin của nhà đầu tư trong nước và thúc đẩy hoạt động giao dịch.

Theo ông Sơn, dòng tiền chỉ có thể trở lại một cách bền vững khi ba yếu tố cùng hội tụ: Môi trường lãi suất thuận lợi, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện và niềm tin của nhà đầu tư được khôi phục. Khi ba điều kiện này đồng thời xuất hiện, khả năng hình thành một chu kỳ tăng mới của dòng tiền là hoàn toàn khả thi.

Tuy nhiên, riêng với yếu tố lãi suất, dư địa để Ngân hàng Nhà nước tiếp tục hạ lãi suất điều hành trong nửa cuối năm không còn nhiều.

Áp lực tỷ giá vẫn hiện hữu, trong khi CPI bình quân 6 tháng đã đạt 4,38%, tiệm cận mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5%. Mặt bằng lãi suất huy động cũng chịu áp lực khi tăng trưởng tín dụng đạt 7,41% tính đến ngày 26/6, tiếp tục vượt tăng trưởng huy động ở mức 5,02%.

Do đó, mặt bằng lãi suất nhiều khả năng sẽ duy trì ổn định và được kỳ vọng hạ nhiệt nhẹ, thay vì bước vào một chu kỳ giảm mạnh.

Một số yếu tố hỗ trợ gián tiếp có thể đến từ Thông tư 25, có hiệu lực từ ngày 1/7, giúp giảm áp lực huy động vốn trung và dài hạn của các ngân hàng, cùng với việc giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh, góp phần cải thiện thanh khoản của hệ thống.

Nhìn chung, ông Sơn đánh giá từ nay đến cuối năm, động lực chính của thị trường nhiều khả năng sẽ đến từ câu chuyện nâng hạng và sự cải thiện lợi nhuận doanh nghiệp, hơn là kỳ vọng vào một chu kỳ nới lỏng tiền tệ mới.

Khả năng hiện thực hóa các động lực này vẫn phụ thuộc lớn vào việc duy trì ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát. Nếu áp lực từ bên ngoài gia tăng, mặt bằng lãi suất sẽ khó giảm sâu, thậm chí có thể tiếp tục neo ở vùng trung bình cao, trong khi dòng vốn ngoại cũng sẽ thận trọng hơn trong quá trình giải ngân.

Như vậy, giá cổ phiếu giảm sâu chưa phải điều kiện đủ để kéo dòng tiền trở lại. Điều thị trường cần lúc này là sự thay đổi trong kỳ vọng: lợi nhuận doanh nghiệp cho thấy tín hiệu cải thiện, áp lực bán của khối ngoại hạ nhiệt và câu chuyện nâng hạng chuyển dần từ kỳ vọng thành dòng vốn thực tế.