Điện khí LNG trước bài toán gỡ 'nút thắt' vốn và thị trường

Ngày 14/8, Bộ Công Thương phối hợp với UBND TP. Đà Nẵng tổ chức Hội thảo "Phát triển điện khí LNG: Bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng hai con số".

LNG giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn điện

Theo ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, Thứ trưởng Bộ Công Thương, theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2025 - 2035, cả nước sẽ có 22 dự án nhiệt điện LNG được xây dựng, đưa vào vận hành.

Riêng trong giai đoạn từ nay đến 2030, cả nước sẽ có 15 dự án triển khai, đưa vào vận hành thương mại với tổng công suất 22.524 MW. Đặc biệt, dự án Nhà máy điện khí LNG nhiệt điện Nhơn Trạch 3 và 4 đã đi vào vận hành thương mại, đóng góp đáng kể cho lưới điện quốc gia cả về nguồn điện và đảm bảo tính ổn định của hệ thống điện.

Thông tin thêm về vấn đề này, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết, theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, tổng công suất điện khí LNG khoảng 22.000 MW, chiếm khoảng 9,5% đến gần 12% tổng công suất nguồn điện.

Quy hoạch cũng định hướng phát triển khoảng 2.000 - 3.000 MW nguồn điện linh hoạt có khả năng khởi động nhanh, góp phần điều chỉnh phụ tải và duy trì ổn định hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao.

Những con số này cho thấy, LNG được xác định là một trong những nguồn điện quan trọng trong chiến lược phát triển hệ thống điện quốc gia.

Đáng chú ý, dù được quy hoạch với quy mô lớn, tiến độ triển khai các dự án điện khí LNG trên thực tế vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng.

Ông Hùng dẫn chứng, các dự án điện khí LNG đã được tập trung đầu tư, nhưng việc triển khai còn rất chậm. Ngoài Nhơn Trạch 3 và 4, Nhà máy điện khí Hiệp Phước cũng đang được triển khai, dự kiến đưa vào vận hành trong giai đoạn tới.

Trong khi đó, nhiều dự án khác đang gặp rất nhiều khó khăn. Có những dự án đã được cấp chủ trương đầu tư cách đây 5 - 10 năm nhưng vẫn chưa triển khai, thậm chí có dự án đã khởi công nhưng đang đình trệ.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho rằng, vấn đề của điện khí LNG hiện không nằm ở công nghệ, bởi công nghệ điện khí đã tương đối hoàn thiện, hiện đại và có nhiều lựa chọn trên thị trường quốc tế.

Thách thức lớn hơn nằm ở cấu trúc kinh tế của dự án và nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Bởi, giá LNG chịu tác động mạnh từ thị trường quốc tế, trong khi chi phí vận chuyển, tỷ giá ngoại tệ và các yếu tố địa chính trị có thể làm biến động đáng kể chi phí nhiên liệu.

Cùng với đó, các dự án LNG thường có tổng vốn đầu tư rất lớn, thời gian thực hiện dài và đòi hỏi khả năng huy động nguồn vốn dài hạn. Đây là một trong những nguyên nhân khiến cơ chế giá và hợp đồng mua bán điện (PPA) trở thành những vấn đề then chốt cần được tháo gỡ.

Phân tích sâu hơn về những điểm nghẽn của điện khí LNG, PGS.TS. Ngô Chí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam chỉ ra ba "nút thắt" lớn đối với điện khí hiện nay đó là vốn, giá và thị trường. Trong đó, hai rào cản có tính quyết định là cơ chế tài chính và thị trường.

Theo ông Long, muốn phát triển LNG, trước hết phải mở "khóa" được 2 vấn đề. Thứ nhất là vốn, với yêu cầu dòng tiền phải đủ rõ ràng và hợp đồng đủ tin cậy để các ngân hàng có thể tài trợ dự án. Thứ hai là thị trường, với cơ chế giá minh bạch, cạnh tranh và khả năng vận hành hiệu quả.

"Muốn tăng trưởng nhanh thì phải có đủ điện. Điện thì đã có quy hoạch, nhưng từ quy hoạch đến một nhà máy được xây dựng, vận hành và phát điện với mức giá hợp lý là một khoảng cách lớn", ông Long nhấn mạnh.

Phải phát triển LNG theo chuỗi liên hoàn

Một điểm đáng chú ý được các chuyên gia nhấn mạnh là điện khí LNG phải được tiếp cận theo chuỗi liên hoàn.

Từ kho cảng LNG, đường ống, nhà máy điện đến hệ thống truyền tải, tất cả phải được đầu tư đồng bộ. Chỉ cần một khâu chậm tiến độ cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của toàn bộ dự án.

Ông Long cho rằng, cần có kế hoạch tổng thể và một đầu mối xuyên suốt để điều phối, kiểm soát tiến độ và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai.

Đồng thời, phát triển điện khí LNG cần gắn với năng lượng tái tạo. Điện khí không nhất thiết thay thế điện gió hay điện mặt trời mà có thể đóng vai trò hỗ trợ lẫn nhau.

Về cơ chế thị trường, theo ông Long, giai đoạn đầu có thể cần các hợp đồng dài hạn nhằm tạo dòng tiền ổn định và giúp dự án có khả năng trả nợ. Khi thị trường phát triển, mức độ cạnh tranh cần từng bước được nâng lên.

Cùng với đó, hạ tầng phải được phát triển theo hướng bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng, minh bạch, hạn chế các rào cản do độc quyền tự nhiên.

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Hùng cho biết, Bộ Công Thương đã đề xuất Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi Luật Điện lực; đồng thời xây dựng các quy định pháp luật liên quan, ban hành các cơ chế chính sách cho phát triển điện khí LNG.

Bộ Công Thương đang sửa đổi các quy định về đầu tư, hướng dẫn đã được dự thảo và đang chuẩn bị ban hành để tháo gỡ khó khăn cho các nhà máy điện đầu tư theo hình thức LNG.

Tuy nhiên, để có thể hoàn thành xây dựng các dự án LNG trong quy hoạch vào vận hành, cần có sự nỗ lực của các chủ đầu tư trong việc triển khai các dự án, cũng như sự đôn đốc, giám sát việc thực hiện đầu tư các dự án của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các sở, ban, ngành tại các địa phương nơi có dự án.

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển khoảng 22.524 MW điện khí LNG đến năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Bộ Công Thương xác định trước tiên phải rà soát toàn bộ danh mục các dự án LNG, phân loại theo mức độ sẵn sàng về đầu tư, đất đai, hạ tầng LNG, nguồn khí, năng lực tài chính và kết nối.

Bên cạnh đó là ác định rõ các nhóm ưu tiên có khả năng hoàn thành sớm để tập trung tháo gỡ vướng mắc, tránh dàn trải; xây dựng đồng bộ hạ tầng nhập khẩu khí LNG với các dự án điện; nghiên cứu xây dựng các Trung tâm điện khí LNG có hạ tầng dùng chung và tiếp tục hoàn thiện các cơ chế về giá mua bán điện, hợp đồng mua bán điện PPA.

"Tinh thần là xử lý dứt điểm các dự án chậm tiến độ, kéo dài; đồng thời thực hiện phương án thay thế hoặc bổ sung những nguồn tin cậy khác để đảm bảo cân đối cung cầu điện năng", ông Hùng nói thêm.

Theo ông Phan Thái Bình, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, trong giai đoạn phát triển mới, điện không chỉ là một loại hàng hóa thiết yếu, mà còn là hạ tầng nền tảng của tăng trưởng, quyết định năng lực thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị và các ngành kinh tế mới.

Trong bối cảnh đó, điện khí LNG có thể đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu nguồn điện, với khả năng cung cấp công suất lớn, ổn định và linh hoạt. Đồng thời, nguồn điện này cũng góp phần hỗ trợ hệ thống khi nguồn năng lượng tái tạo biến động, tạo dư địa để từng bước chuyển dịch sang các công nghệ và nhiên liệu phát thải thấp hơn.

"Việc phát triển LNG cần được nhìn nhận không chỉ là câu chuyện của một nhà máy điện, mà là một hệ sinh thái gồm cảng nhập khẩu, kho chứa, hạ tầng khí, nhà máy điện, hệ thống truyền tải, logistics và thị trường tiêu thụ. Đây cũng là cơ hội để hình thành các trung tâm năng lượng, công nghiệp và dịch vụ mới. Đối với Đà Nẵng, chúng tôi xác định đây là một vấn đề có ý nghĩa chiến lược", ông Bình chia sẻ.