Đại biểu Quốc hội hiến kế chọn nhà đầu tư cho các 'siêu dự án' lấn biển

Ngày 22/8, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về nội dung cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển để tích hợp vào dự án Luật Phát triển đô thị. Vấn đề khai thác không gian biển mở ra nguồn lực phát triển quốc gia lớn, nhưng đi kèm với đó là những yêu cầu khắt khe về quản trị rủi ro, năng lực thực tế của nhà đầu tư và sự đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Thời gian qua, Việt Nam đã có chủ trương phát triển các khu vực lấn biển và nhiều tỉnh, thành phố đã triển khai trên thực tế. Tuy nhiên, theo các đại biểu Quốc hội, thực trạng lớn nhất hiện nay là thiếu một cơ chế, chính sách đặc thù và hành lang pháp lý đầy đủ để hoạt động này phát triển bài bản, hiệu quả.

Góp ý tại phiên họp, đại biểu Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) cho biết, trong bối cảnh quỹ đất nội đô ngày càng hạn hẹp, nhu cầu mở rộng không gian phát triển, du lịch, sinh thái và kinh tế biển ngày càng cấp bách. Việc khai thác không gian biển để tạo thêm quỹ đất là bước đi phù hợp với xu thế chung của nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Đồng quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, với hơn 3.000 km bờ biển, chủ trương hướng biển thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước. Việc phát triển các khu đô thị lấn biển không đơn thuần nhằm tạo quỹ đất mà còn đóng vai trò hình thành các cực tăng trưởng mới, huy động nguồn lực khổng lồ từ khu vực ngoài nhà nước. Do đó, việc luật hóa nội dung này bằng một khung khổ pháp lý chung, ổn định, có thể áp dụng lâu dài cho mọi địa phương đủ điều kiện là đòi hỏi cấp bách từ thực tiễn.

Bên cạnh sự đồng thuận cao, nhiều đại biểu đã phân tích các điểm nghẽn về cơ chế, điều kiện đối với nhà đầu tư chiến lược nhằm bảo đảm sự an toàn và bền vững cho các dự án quy mô từ vài chục nghìn đến hàng trăm nghìn tỷ đồng.

Theo đại biểu Dương Khắc Mai, các dự án lấn biển thường có quy mô đặc biệt lớn (từ 100.000 tỷ đến trên 200.000 tỷ đồng, tương đương hàng tỷ USD). Dự thảo hiện quy định tỷ lệ vốn chủ sở hữu tối thiểu 15% (hoặc giảm xuống 10% với dự án trên 200.000 tỷ đồng).

Việc cho phép huy động vốn ngoài vốn chủ sở hữu là cần thiết, song cơ quan quản lý không chỉ nhìn vào tỷ lệ này mà phải đánh giá toàn diện năng lực tài chính thực tế, kinh nghiệm quản lý và khả năng bảo đảm nguồn vốn theo tiến độ trong suốt vòng đời dự án, bảo đảm nhà đầu tư có đủ sức "theo dự án đến cùng".

Về tiêu chí phân loại dự án, đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn TP. Hải Phòng) lưu ý việc chỉ sử dụng các ngưỡng vốn đầu tư tuyệt đối trong luật có thể bị trượt giá, mất phù hợp theo thời gian do lạm phát. Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các tiêu chí phản ánh trực tiếp quy mô tác động như diện tích lấn biển (ví dụ 100 ha, 200 ha), kết hợp với các tiêu chuẩn về chiến lược quốc phòng, an ninh và môi trường.

Ngoài ra, một số đại biểu khác cũng lưu ý khi đã luật hóa, các điều kiện áp dụng phải rõ ràng, khách quan. Tránh tình trạng dự án đáp ứng đủ điều kiện theo luật nhưng vẫn phải xin thêm các cơ chế, thủ tục phụ trợ từ cấp có thẩm quyền.

Siết chặt cơ chế chuyển nhượng dự án

Giải trình và làm rõ các vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu các ý kiến tâm huyết từ đại trường để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý.

Bộ trưởng nhận định, các dự án lấn biển xây dựng khu đô thị không đơn thuần là bồi đắp tạo quỹ đất thông thường, mà hướng tới hình thành những khu đô thị mới trên biển xanh, hiện đại, thông minh, mang tầm quốc gia, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng cao của giai đoạn 2026-2030. Do có quy mô lớn, thời gian thực hiện dài và đòi hỏi lượng lớn nguyên vật liệu san lấp, các dự án này cần một hành lang pháp lý đặc thù.

Trong khi đó, để giải quyết các băn khoăn của đại biểu về quốc phòng, an ninh và môi trường, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ, dự thảo đã thiết kế 7 nguyên tắc cốt lõi áp dụng bắt buộc, gồm: Phù hợp với quy hoạch tổng thể; bảo đảm tuyệt đối quốc phòng, an ninh, chủ quyền, quyền chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển; không cản trở hoạt động hàng hải; đánh giá kỹ lưỡng, toàn diện điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái, hải văn và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng;

Phát triển theo hướng hiện đại, thông minh, kết nối đồng bộ hạ tầng với đất liền; bảo đảm quyền tiếp cận biển của người dân; triển khai theo từng giai đoạn, không hình thành đơn vị hành chính mới và gắn liền với trách nhiệm bảo vệ môi trường lâu dài của nhà đầu tư.

Về các tiêu chuẩn lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, Bộ trưởng nhấn mạnh, cơ quan soạn thảo sẽ quy định khung và giao Thủ tướng quy định chi tiết để bảo đảm sự linh hoạt, bám sát thực tiễn.

Đồng thời, dự thảo siết chặt cơ chế chuyển nhượng dự án (chỉ cho phép chuyển nhượng tối đa không quá 50% phần dự án đã có hạ tầng đầy đủ) nhằm ràng buộc trách nhiệm pháp lý, ngăn chặn tình trạng đầu cơ, bán trao tay dự án gây hệ lụy xấu cho nền kinh tế.