Cơ hội nào cho Việt Nam nếu dòng tiền rút khỏi Trung Đông?

Chiến sự đang buộc giới đầu tư quốc tế định giá lại rủi ro Trung Đông theo cách mạnh hơn nhiều so với các cú sốc trước. Hiện có sự rút vốn có chọn lọc, chủ yếu khỏi những tài sản phụ thuộc nhiều vào niềm tin về tính an toàn và ổn định, đặc biệt tại Dubai/UAE. Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra là Việt Nam có thể tận dụng cơ hội nào từ sự dịch chuyển này.

Vị thế "trú ẩn an toàn" của Dubai bị thử thách

Tâm điểm của quá trình tái định giá rủi ro hiện nay không phải toàn bộ khu vực Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), mà là Dubai/UAE – nơi mô hình tăng trưởng phụ thuộc lớn vào bất động sản, dịch vụ tài chính, thương mại trung chuyển và hình ảnh một "ốc đảo ổn định" giữa khu vực nhiều biến động.

Dù UAE không phải bên tham chiến, các đợt tấn công của Iran vào nước này vẫn đủ để làm lung lay vị thế "trú ẩn an toàn", từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của nhà đầu tư quốc tế. Tác động lớn nhất của chiến sự, vì vậy, không nằm ở thiệt hại vật chất trước mắt, mà nằm ở sự xói mòn niềm tin.

Diễn biến của thị trường tài chính phản ánh rõ điều đó. Chứng khoán UAE từng phải đóng cửa hai ngày sau các đợt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái. Khi mở cửa trở lại, thị trường giảm sâu và đà bán tháo kéo dài, chỉ xen kẽ vài nhịp hồi kỹ thuật ngắn. Trên thị trường vốn nợ, hoạt động phát hành mới gần như chững lại, cho thấy chi phí vốn tăng nhanh và khẩu vị rủi ro suy giảm rõ rệt.

Cùng với đó, một số định chế tài chính quốc tế như Citi và Standard Chartered đã sơ tán văn phòng khỏi Dubai, các tổ chức khác chuyển sang làm việc từ xa hoặc kích hoạt kế hoạch dự phòng thanh khoản. Goldman Sachs cho biết khối lượng giao dịch bất động sản tại UAE trong 12 ngày đầu tháng 3 giảm 37% so với cùng kỳ năm trước và giảm 49% so với tháng trước, một số tài sản đã phải chào bán giảm giá 12–15%.

Jim Krane, nghiên cứu viên tại Viện Baker thuộc Đại học Rice (Mỹ), cho rằng yếu tố tâm lý đang khiến địa vị "trú ẩn an toàn" của Dubai bị đặt dấu hỏi. Theo ông, chiến tranh càng kéo dài, áp lực tìm kiếm địa điểm thay thế càng lớn, bởi dòng vốn quốc tế có tính cơ động rất cao.

Chưa có dấu hiệu tháo chạy vốn ồ ạt

Dù vậy, cần phân biệt giữa thị trường đang định giá khả năng rút vốn và dòng vốn thực sự rút đi trên diện rộng. Cho đến nay, các dữ liệu sẵn có chưa cho thấy sự tháo vốn mạnh khỏi UAE hay toàn bộ GCC. Dấu hiệu rút chân rõ nhất mới xuất hiện ở nhóm nhà đầu tư giàu có và các tài sản có tính linh hoạt cao, cho thấy tiền thông minh đang triển khai "phương án B", chứ chưa đồng loạt rút vốn.

Thực tế, truyền thông quốc tế ghi nhận một số doanh nhân châu Á đã chuyển tiền từ Dubai sang Singapore, còn các công ty dịch vụ văn phòng quản lý tài sản gia đình tại Singapore ghi nhận số lượng yêu cầu chuyển tài sản từ Trung Đông về châu Á tăng lên. Tuy nhiên, đây chủ yếu là dòng vốn cá nhân hoặc vốn quản lý tài sản, chưa phản ánh một cuộc dịch chuyển quy mô lớn của vốn thể chế.

Dhruba Jyoti Sengupta, CEO của WRISE Private Middle East tại Dubai, cho biết công ty ông chưa chứng kiến các cuộc thảo luận nghiêm túc về tháo chạy vốn, vì khách hàng vẫn tin vào sức chống chịu dài hạn của UAE.

Cùng quan điểm, Madhur Kakkar, nhà sáng lập Elevate Financial Services, nhận định UAE đã thể hiện độ bền đáng kể trong các cuộc khủng hoảng trước, kể cả đại dịch COVID-19, nhờ phản ứng chính sách mạnh và năng lực quản trị tốt. Theo ông, một cuộc tái phân bổ cơ cấu quy mô lớn của vốn thể chế khỏi UAE hay toàn Vùng Vịnh vẫn khó xảy ra, trừ khi căng thẳng tiếp tục leo thang mạnh hoặc kéo dài.

Phản ứng của nhà chức trách UAE cũng cho thấy áp lực là có thật, nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Ngân hàng Trung ương UAE đã tung gói hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng bằng đồng dirham và USD. Việc nhà điều hành phải can thiệp cho thấy tâm lý thị trường đã bị ảnh hưởng, nhưng phản ứng tích cực của cổ phiếu ngân hàng sau đó cũng cho thấy niềm tin vào khả năng chống đỡ của hệ thống vẫn còn.

Cơ hội nào cho Việt Nam?

Từ thực tế trên, có thể thấy cơ hội cho Việt Nam, nếu có, sẽ không đến từ một làn sóng vốn tháo chạy ồ ạt khỏi Trung Đông, mà từ sự dịch chuyển có chọn lọc của một phần dòng vốn đang tìm kiếm điểm đến ổn định hơn.

Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Việt Nam có cửa đón một phần dòng vốn này, nhưng cơ hội chỉ thành hiện thực nếu cải cách đủ nhanh và đủ sâu.

Trả lời Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn, Chuyên gia Kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, ông Nguyễn Bá Hùng, đưa ra góc nhìn thận trọng. Theo ông, Trung Đông vốn là khu vực cung cấp vốn lớn cho thế giới nhờ nguồn thu dầu mỏ, vì vậy không nên giả định rằng tiền sẽ rời đi một chiều và không quay lại.

Phần dòng tiền đang dịch chuyển hiện nay chủ yếu là vốn gián tiếp, có tính cơ động rất cao và dễ đổi hướng. Khi xung đột hạ nhiệt, nhu cầu tái thiết, đặc biệt là hạ tầng năng lượng, hoàn toàn có thể kéo một phần vốn quay lại khu vực này.

Theo ông Hùng, lợi thế rõ nhất của Việt Nam hiện nay nằm ở việc FTSE Russell xác nhận nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, qua đó có thể hỗ trợ hút thêm khoảng 2–4 tỷ USD vốn gián tiếp.

Tuy nhiên, để duy trì sức hấp dẫn với dòng vốn này, Việt Nam cần những cải cách mang tính nền tảng hơn: xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, phát triển thị trường trái phiếu trong nước, nâng chất lượng toàn bộ thị trường tài chính và cải thiện khả năng cân bằng giữa rủi ro và lợi suất, chuyên gia kinh tế ADB khuyến nghị.

Tương tự, Giám đốc quốc gia ADB tại Việt Nam, ông Shantanu Chakraborty, cho rằng cơ hội cho Việt Nam là có thật, nhưng không đến một cách tự động. Theo ông, dòng vốn quốc tế luôn chảy tới những thị trường đem lại mức sinh lời tốt nhất sau khi đã điều chỉnh theo rủi ro. Trung Đông từng thu hút mạnh vốn đầu tư vì hội tụ những điều kiện mà nhà đầu tư cần: sự ổn định trong lãnh đạo, hạ tầng đẳng cấp, môi trường kinh doanh thuận lợi và khả năng thu hút lao động, nhân lực chất lượng cao.

Việt Nam hiện cũng có một số lợi thế tương tự, đặc biệt về ổn định chính trị và nền tảng nhân lực. Tuy nhiên, để biến bất ổn ở nơi khác thành lợi thế cho mình, Việt Nam phải bảo đảm môi trường đầu tư minh bạch, dễ dự báo, có nguồn nhân lực phù hợp, thị trường vốn đủ sâu cho tài chính dài hạn và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng, ông Shantanu Chakraborty nhấn mạnh.