Chứng khoán nửa cuối năm: Tìm kiếm 'alpha' ngày càng khó

Bước sang nửa cuối năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen. Triển vọng tăng trưởng kinh tế vẫn được duy trì, lợi nhuận doanh nghiệp có dấu hiệu cải thiện, đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh, trong khi câu chuyện nâng hạng thị trường ngày càng trở nên rõ ràng hơn.

Ở chiều ngược lại, thị trường vẫn chịu tác động từ nhiều yếu tố bất định bên ngoài như căng thẳng địa chính trị, biến động giá hàng hóa, áp lực lạm phát và diễn biến chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn.

Trong bối cảnh đó, bài toán của nhà đầu tư không chỉ là dự báo VN-Index sẽ tăng hay giảm, mà quan trọng hơn là xác định những khu vực có khả năng thu hút dòng tiền và tìm kiếm cơ hội tạo ra mức sinh lời vượt trội so với mặt bằng chung của thị trường.

Tại diễn đàn Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit do VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng đặc điểm nổi bật nhất của thị trường hiện nay là khoảng cách giữa diễn biến của chỉ số và hiệu quả đầu tư thực tế của nhiều nhà đầu tư.

"Nếu phải tóm tắt trạng thái hiện nay của thị trường bằng một câu ngắn gọn, tôi cho rằng đó là chỉ số tăng nhưng nhiều nhà đầu tư không có lãi", ông Hạnh nói.

Theo ông, dù VN-Index vẫn duy trì xu hướng tăng và giữ mặt bằng điểm số tích cực, phần lớn nhà đầu tư lại không đạt được mức sinh lời tương xứng. Điều này phản ánh sự phân hóa ngày càng rõ nét trên thị trường.

Ở góc nhìn khác, ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS, đánh giá xu hướng dài hạn của thị trường vẫn tích cực. Ông nhắc lại việc VN-Index đã hai lần tiếp cận vùng 1.900 - 1.920 điểm trong năm nay, vượt qua vùng đỉnh lịch sử trước đó.

"Từ nay đến cuối năm, thị trường vẫn đang chờ những tín hiệu tích cực hơn, như câu chuyện nâng hạng thị trường hay dòng tiền khối ngoại quay lại. Trước khi đi đến một nhịp bứt phá tốt hơn, thị trường có thể vẫn cần thêm thời gian. Theo tôi, nhịp bứt phá đó rồi cũng sẽ đến, nhưng quan trọng là thời điểm nào", ông Khánh nhận định.

Vị chuyên gia này cũng lưu ý rằng trong bối cảnh hiện nay, nhà đầu tư cần chờ đợi, đồng thời quản lý danh mục một cách có kiểm soát. Việc lựa chọn hàng hóa trên thị trường cũng rất quan trọng, bên cạnh kỳ vọng sẽ có thêm những hàng hóa mới, những cổ phiếu tiềm năng hơn. Câu chuyện phân bổ tài sản cũng cần được chú ý.

Trong khi đó, ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC), cho biết khả năng tạo ra mức sinh lời vượt trội (alpha) luôn là tiêu chí quan trọng đối với các quỹ đầu tư chuyên nghiệp. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi nhà đầu tư đều có thể đạt được mục tiêu này.

"Đối với đa số nhà đầu tư cá nhân, phương án an toàn hơn là đầu tư theo chỉ số thông qua các quỹ ETF để đạt mức sinh lời tương đương thị trường. Không nên quá cố gắng tìm kiếm sự vượt trội nếu chưa thực sự có kinh nghiệm và hiểu biết sâu", ông Long nói.

Theo ông Long, phần còn lại của danh mục nên được phân bổ vào những doanh nghiệp mà nhà đầu tư thực sự hiểu rõ. Các chiến lược như đầu tư theo xu hướng lớn (megatrend) hay lựa chọn cổ phiếu theo phương pháp top-down có thể mang lại hiệu quả cao, nhưng xác suất thành công không hề dễ dàng.

Cơ hội không còn trải đều trên thị trường

Trong khi nhiều nhà đầu tư tập trung vào các nhóm ngành quen thuộc như ngân hàng, bất động sản hay đầu tư công, ông Nguyễn Minh Hạnh cho rằng cơ hội dài hạn đáng chú ý hơn nằm ở sự phát triển của thị trường vốn. Theo ông, khi tỷ lệ tín dụng trên GDP của Việt Nam đã lên tới khoảng 145%, dư địa mở rộng tín dụng trong tương lai sẽ ngày càng hạn chế.

"Nếu phải lựa chọn những ngành nghề có triển vọng dài hạn, tôi cho rằng nên ưu tiên các doanh nghiệp đang hoạt động trong hệ sinh thái thị trường vốn và hưởng lợi từ xu hướng phát triển mạnh của thị trường tài chính", ông nói.

Ngược lại, các ngành truyền thống như thép và nhiều ngành sản xuất hàng hóa khác vẫn mang tính chu kỳ rất cao. Giá bán và lợi nhuận của doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào biến động của giá nguyên liệu đầu vào. Chính vì vậy, đây là những lĩnh vực có mức độ biến động lớn và không dễ để tạo ra hiệu quả đầu tư bền vững trong dài hạn.

Về phần mình, ông Trần Thăng Long cho rằng ngân hàng và chứng khoán là hai nhóm ngành có hệ số beta cao, thường phản ứng nhanh với diễn biến chung của thị trường.

"Ở thời điểm hiện tại, không chỉ ngân hàng mà cả ngành chứng khoán cũng đang có mức định giá tương đối hấp dẫn. Dù chưa thể nói là “rẻ” như các giai đoạn đáy sâu như năm 2020 hay 2022 nhưng nếu so với trung bình 5 năm gần đây thì mức định giá hiện tại là khá hợp lý", ông nhận định.

Theo ông Long, ngành chứng khoán đặc biệt nhạy cảm với thanh khoản và dòng tiền. Khi thanh khoản thị trường cải thiện, đây thường là nhóm được hưởng lợi sớm nhất.

Đối với nhóm ngành có khả năng dẫn dắt thị trường trong thời gian tới, ông Long cho rằng yếu tố quan trọng nhất là quy mô vốn hóa. Theo ông, ngân hàng hiện chiếm hơn 30% vốn hóa toàn thị trường, trong khi bất động sản cũng đã gia tăng đáng kể tỷ trọng và tiệm cận quy mô của nhóm ngân hàng. Ngoài ra, thị trường còn có các nhóm ngành lớn khác như bán lẻ, thép, vật liệu xây dựng hay công nghệ, song những ngành có vốn hóa nhỏ hơn thường khó tạo ảnh hưởng đáng kể đến xu hướng chung.

"Nếu phải lựa chọn giữa bất động sản và ngân hàng, tôi cho rằng ngân hàng vẫn nhỉnh hơn một chút", ông Long nói.

Theo vị chuyên gia BSC, dù không còn ở vùng định giá quá hấp dẫn, cổ phiếu ngân hàng vẫn đang được giao dịch ở mức hợp lý. Quan trọng hơn, ngành này duy trì triển vọng tăng trưởng tương đối ổn định với lợi nhuận dự kiến tăng trên 17%, trong khi nhiều tổ chức phân tích dự báo mức tăng trưởng lợi nhuận toàn ngành vào khoảng 14-15%. Với quy mô vốn hóa lớn cùng nền tảng tăng trưởng bền vững, ngân hàng vẫn là một trong những nhóm ngành có đủ sức dẫn dắt xu hướng thị trường trong giai đoạn tới.