Chữ tín quý giá hơn mọi khoản thế chấp

1. Trong hơn 14 năm làm việc tại Kênh Truyền hình Nông nghiệp Nông thôn Nông dân VTC16, tôi đã duyệt hàng chục phóng sự, phim tài liệu nói về bà Ba Huân, nữ Anh Hùng lao động Phạm Thị Huân. Quen đến mức, không cần xem hình, chỉ thoáng nghe tiếng đã nhận ngay ra giọng của bà, chậm rãi, khúc triết rặt chất Cô Ba Nam Bộ. Quen thuộc thế nhưng mỗi lần, sự xuất hiện của bà Ba Huân lại đem đến một sự thú vị mới dành cho những người làm nông nghiệp.

Khởi nghiệp đầu đời năm 1970 bằng gánh trứng hàng rong, thu mua từng rổ trứng ở Long An mang lên Chợ Lớn bán. Không vốn, không công nghệ, chỉ có sự liều và chữ Tín. Từ gánh trứng nhỏ bé, bà gây dựng thành hệ thống trang trại... nhà máy hơn 1.000 tỷ, mỗi ngày đưa hơn 1 triệu quả trứng vào TP.HCM.

Một hành trình đúng nghĩa: Bắt đầu từ con số 0, đứng lên bằng chữ Tín, lớn lên nhờ dám đầu tư công nghệ. Năm 1985, bà tự lập vựa trứng mang tên Ba Huân, rồi suốt 20 năm lăn lộn giữa các chợ để giữ mối và giữ uy tín “trứng sạch, trứng thật”.

Khó khăn lớn nhất trong cuộc đời bà Huân là lần đối mặt với dịch cúm H5N1. Đến khi dịch cúm gia cầm 2003 nổ ra, cả ngành lao đao, bà quyết định làm điều không ai dám làm: vay lớn nhập dây chuyền xử lý trứng công nghệ cao từ châu Âu, mở đường cho mô hình “trứng sạch” đầu tiên tại Việt Nam. Thời điểm gia cầm và trứng bị tiêu hủy hết vì dịch bệnh, bà Huân đã đưa ra quyết định táo bạo: sang Hà Lan để nhập khẩu công nghệ xử lý trứng sạch, đảm bảo tiêu chí không làm lây lan dịch bệnh. Hai chiếc máy xử lý trứng lúc đó bằng gia tài cả công ty. Nhưng nước cờ liều lĩnh đó cuối cùng đã giúp Ba Huân “thoát hiểm”.

“Quãng năm 2003-2005, không ai xài trứng Việt Nam. Tôi là người đưa máy xử lý trứng sạch về thì tất cả các doanh nghiệp làm bánh đều mua trứng của Ba Huân. Phải nói rằng, thành công của mình cũng là nhờ có đối tác trung thành, rất tin tưởng uy tín của tôi, của cả ba mẹ tôi để lại và không có bao giờ bỏ Ba Huân”.

Vượt qua được thử thách đó và đi tiếp, bà Huân tin rằng: “Điều đã giúp cho tôi trụ vững chính là uy tín mà cha mẹ để lại cùng tính cách tảo tần, lam lũ mà ba mẹ dạy cho”.

Quãng năm 2003-2005, không ai xài trứng Việt Nam. Tôi là người đưa máy xử lý trứng sạch về thì tất cả các doanh nghiệp làm bánh đều mua trứng của Ba Huân. Phải nói rằng, thành công của mình cũng là nhờ có đối tác trung thành, rất tin tưởng uy tín của tôi, của cả ba mẹ tôi để lại và không có bao giờ bỏ Ba Huân”

Năm 2025 không phải là một năm nổi bật mà có thể là năm bước ngoặt của Công ty Cổ phần Ba Huân và “nữ hoàng trứng gà” - Anh hùng lao động Phạm Thị Huân. Ở tuổi 71, sau 50 năm lèo lái công ty gia đình, cô Ba Huân đã quyết định bán 100% cổ phần cho đối tác. Lý do của bước ngoặt lớn này, các con bà không kế thừa được sự nghiệp do bà gây dựng. Đổi lại, đối tác cam kết sẽ giữ thương hiệu Ba Huân trong 50 năm tiếp theo. Sau năm 2025, chưa biết con thuyền trứng Ba Huân sẽ bơi theo hướng nào nhưng câu chuyện về người nữ thuyền trưởng - Cô Ba Nam Bộ sẽ còn là nguồn cảm hứng dài lâu cho cộng đồng doanh nghiệp cũng như những người nông dân hướng tới làm ăn vững bền.

2. Tết đã đến, vài tháng nữa thôi khi những con tu hú gọi bầy cũng là lúc bắt đầu một mùa vải thiều bắt đầu cùng những quả tu hú (vải chín sớm) ngả đỏ. Nếu so sánh về quy mô và sản lượng, vùng vải thiều Lục Ngạn của Bắc Ninh mới quê tôi không thể so sánh được với vựa trái cây Tây Nam Bộ hay Tây Nguyên. Nhưng sự náo nhiệt thì không đâu có thể so sánh với mùa vải thiều quê tôi. Khắp các nẻo đường đông nghẹt người và đỏ rực một màu vải, không biết người ở đâu ra mà đông thế. Hàng chục km quốc lộ inh ỏi tiếng còi xe. Đường tắc từ sáng tới chiều. Một phần vải tỏa đi khắp cả nước, phần còn lại ngược lên biên giới phía Bắc, xuất sang Trung Quốc.

Từ rất sớm, chỉ qua Tết ít lâu, các thương nhân Trung Quốc đã xuất hiện tại Lục Ngạn. Họ nắm rõ vườn vải, từng ngóc ngách của mảnh đất Lục Ngạn. Hàng chục năm gắn bó với vùng vải thiều Lục Ngạn, các thương nhân Trung Quốc góp phần không nhỏ vào doanh thu 8.000 tỷ đồng/năm của vải thiều Lục Ngạn. Hầu như rất ít hợp đồng dấu đỏ được ký kết. Hàng ngàn tỷ đồng được trao đổi theo phương thức rất truyền thống, dựa trên niềm tin giữa bên mua và bên bán được xây dựng bền vững trong hàng chục năm qua.

3. Câu chuyện về những thương nhân buôn vải thiều người Trung Quốc làm sống lại những ký ức về ông nội đã đi xa của tôi. Ngày bé, mỗi đêm ông thường ru cháu ngủ bằng một chương hồi Tam quốc diễn nghĩa cùng những bình chú, diễn giải điển tích mà đến giờ tôi không còn nhớ được nhiều trừ những tích kinh điển như hai dị bản khác nhau của kết nghĩa vườn đào, Quan Công đổi đao… sau này mới được tập hợp lại trong hai tập Tam quốc ngoại truyện. Và ông thường kết lại rằng, nếu nói về chữ

Tín, khó dân tộc nào qua mặt được người Trung Quốc. Ông cũng học được nghề làm bánh ngọt, làm hàng mã từ các chú Khách sống bên hông Chợ Nhớn Bắc Ninh. Xưởng bánh, xưởng giấy của ông phát triển được nhờ sự giúp đỡ của các Chú Khách, những người Hoa tha hương kiếm sống ở Bắc Ninh trước 1954. Sự giúp đỡ ấy không tự nhiên có, cũng không được trả bằng tiền, nó được xây dựng từ niềm tin, từ sự chân thành.

Lớn lên, tôi dần hoài nghi về những xác tín của ông nội cùng với lượng thông tin ngày một nhiều vê chuyện gian thương Trung Quốc sang lừa mùa nông sản Việt. Nhưng câu chuyện về những thương nhân Trung Quốc mua vải thiều Lục Ngạn cùng dự định của cậu em, một doanh nhân trẻ, giám đốc Công ty Logictics Khải Minh rằng, dựa vào mối quan hệ thị trường cậu sẽ sớm xây dựng một sàn giao dịch nông sản trực tuyến, kết nối giữa các vùng trồng Việt Nam với các thành phố duyên hải miền Đông Trung Quốc, kéo dài từ Quảng Đông lên tới Sơn Đông, Thanh Hải. Mỗi ngày, phía doanh nghiệp Trung Quốc sẽ thống kê nhu cầu thị trường như giá cả, số lượng, chất lượng để đưa lên sàn, các doanh nghiệp, HTX phía Việt Nam sẽ căn cứ vào đó để “khớp lệnh”.

Trung Quốc vừa là cường quốc xuất khẩu nông sản nhưng cũng là cường quốc hàng đầu tiêu thụ nông sản. Đọc những thông tin trên báo chí, bạn đã bao giờ tự hỏi, người Trung Quốc sang mua cau làm gì, sang mua lá tre làm gì chưa? Khải Minh còn tham vọng xây dựng một bản đồ số hóa thị trường nông sản Trung Quốc với những thống kê chi tiết về từng loại nông sản, từng vùng trồng cùng diện tích, mùa vụ, sản lượng, nhu cầu của thị trường Trung Quốc. Từ đó để tìm ra những cánh cửa thị trường rộng mở. Việc ở ngay cạnh Trung Quốc, là một lợi thế lớn về logictics mà không quốc gia nào có được. Thay vì nghi ngại, tại sao không nghiên cứu thật kỹ thị trường Trung Quốc, chỉ cần đừng làm ra những sản phẩm Trung Quốc đang làm, đừng trồng ra những loại củ quả trùng mùa vụ với nông dân Trung Quốc, khả năng thắng lợi, kể cả tiêu thụ nội địa đã là rất lớn.

Để cùng thắng, có thể bạn sẽ cần phải biết, tại Trung Quốc, đặc sản kẹo cau ngon nhất chỉ có ở Hồ Nam, quê hương của Mao Trạch Đông. Thị trường kẹo cau lên tới hơn 7 tỷ USD. Một con số khó tin phải không? Nguyên liệu cho món kẹo cau đặc sản ấy là những quả cau được trồng ở đảo Hải Nam với diện tích lên tới hơn 500.000 mẫu Anh, tạo việc làm cho 300.000 lao động. Nhưng tại vùng nguyên liệu này, căn bệnh vàng lá đang hoành hành không có cách khắc phục. Diện tích trồng cau thu hẹp một cách nhanh chóng, để bù đắp, Trung Quốc buộc phải nhập khẩu, và Việt Nam là lựa chọn ưu tiên. Nhờ thế, cau từ loại cây trồng ít giá trị nhanh chóng trở thành “cây vàng” cho người trồng cau Việt Nam.

Còn lá tre? Bạn có biết, một kg lá tre sấy loại một Việt Nam đang xuất sang Trung Quốc với giá bao nhiêu không? Nếu tìm hiểu, bạn sẽ không tin được đâu. Và người Trung Quốc đang mua lá tre làm gì? Ít người trả lời chính xác: Rất đa dạng, những chiếc lá to nhất được dùng để gói bánh. Phần còn lại dùng làm trà, chất chống oxy hóa, mỹ phẩm, dược phẩm… Mỗi năm, các doanh nhân Việt Nam xuất hàng trăm tỷ đồng lá tre. Nhiều trang trại trồng tre lấy lá quy mô hơn 100 ha đã xuất hiện ở Hà Giang, Yên Bái, Điện Biên…