[Cafe Cuối tuần] Ngân hàng hết thời 'ngồi mát ăn bát vàng'?

Những tín hiệu chính sách đáng chú ý

Theo tường thuật tại cuộc họp, Thủ tướng ghi nhận điều hành chính sách tiền tệ thời gian qua “chủ động, linh hoạt”, lạm phát hai tháng gần đây hạ nhiệt rõ rệt, tăng trưởng GDP 6 tháng đạt 8,18%.

Về định hướng thời gian tới, ba điểm đáng chú ý nhất: một, chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2026 “không phải trần cứng”, việc điều hành phải linh hoạt theo thực tế nhưng đồng thời kiểm soát rủi ro; hai, các ngân hàng phải tiếp tục tiết giảm chi phí để giảm thực chất lãi suất cho vay, trong khi NHNN duy trì điều hành chính sách tiền tệ theo hướng bảo đảm thanh khoản cho hệ thống; ba, NHNN được yêu cầu hoàn thiện trong tháng 8/2026 đề án hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, đồng thời tiếp tục xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém.

Một nội dung đáng chú ý khác nằm trong báo cáo của NHNN tại cuộc họp: việc phân bổ chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2027 sẽ gắn với mức độ tuân thủ chỉ đạo giảm lãi suất của từng ngân hàng. Theo đó, tổ chức tín dụng không thực hiện đúng yêu cầu có thể bị giảm “room” tín dụng trong năm tới.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng bản chất: đây không phải quyết định cắt room đồng loạt toàn ngành, càng không phải một yêu cầu hành chính về mức lợi nhuận của các ngân hàng. Không có tuyên bố nào về việc bắt buộc ngân hàng phải giảm lợi nhuận theo một tỷ lệ ấn định, và bản thân room tín dụng năm 2026 cũng được xác định theo hướng linh hoạt, không phải một giới hạn cứng trong mọi thời điểm.

Với người đang cầm hoặc cân nhắc mua cổ phiếu ngân hàng, tín hiệu gắn room tín dụng năm 2027 với việc chấp hành yêu cầu giảm lãi suất là có thật và đáng đưa vào đánh giá, nhưng không nên hiểu thành một mức cắt giảm NIM đồng loạt toàn ngành.

Diễn biến thực tế những ngày quanh cuộc họp, khi LPBank, VPBank, SeABank, BIDV đồng loạt hạ lãi suất huy động niêm yết ở một số kỳ hạn, cho thấy một số ngân hàng đã chủ động điều chỉnh trước yêu cầu ổn định mặt bằng lãi suất.

Ngược lại, những ngân hàng có tốc độ nợ xấu tăng nhanh trong nửa đầu năm sẽ phải đối mặt với áp lực kép: vừa giảm lãi suất cho vay, vừa tăng nguồn lực trích lập dự phòng cho nợ xấu. Lợi nhuận có thể chịu sức ép từ cả biên lãi lẫn chất lượng tài sản.

Vì thế, câu chuyện không còn nằm ở “cổ phiếu ngân hàng” nói chung, mà ở chất lượng nguồn vốn, NIM, nợ xấu, dự phòng và năng lực vốn của từng nhà băng.

Với người đang vay vốn, cả cá nhân và doanh nghiệp, thông điệp “giảm thực chất lãi suất cho vay”, cùng việc dòng vốn được yêu cầu ưu tiên cho sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, nông nghiệp, nhà ở xã hội, nhà cho thuê, hạ tầng thiết yếu, là tín hiệu tích cực đối với những khách hàng thuộc các lĩnh vực này.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng được nêu đích danh là nhóm cần tăng khả năng tiếp cận vốn, với đề án cụ thể phải hoàn thành ngay trong tháng 8/2026.

Tuy nhiên, “giảm thực chất” không đồng nghĩa giảm đều cho mọi khách hàng. Nhóm vay ngoài các lĩnh vực ưu tiên nhiều khả năng sẽ không cảm nhận rõ mức giảm bằng các đối tượng được chỉ đích danh.

Với người đang gửi tiền tiết kiệm, số liệu công bố quanh cuộc họp cho thấy dòng tiền gửi dân cư vẫn tăng đều. Đến cuối tháng 6/2026, tiền gửi dân cư đạt hơn 11,068 triệu tỷ đồng, lần đầu vượt mốc 11 triệu tỷ đồng, tăng 7,1% so với cuối năm 2025.

Với chủ trương ổn định mặt bằng lãi suất được nhắc lại và yêu cầu xử lý tình trạng cạnh tranh lãi suất không lành mạnh, người gửi tiền khó kỳ vọng lãi suất huy động tăng mạnh trong ngắn hạn ở nhóm ngân hàng lớn.

Điều đó không đồng nghĩa lãi suất huy động sẽ giảm đồng loạt trên toàn hệ thống. Nhu cầu vốn và trạng thái thanh khoản của từng ngân hàng khác nhau, nên những chương trình lãi suất cao vẫn có thể xuất hiện ở một số kỳ hạn hoặc nhóm khách hàng nhất định.

Chẳng hạn, trường hợp một ngân hàng nâng lãi suất tiền gửi số lên tới 8%/năm cho khách hàng mới với hạn mức nhỏ cho thấy mức lãi suất quảng bá cao nhất không nhất thiết phản ánh mặt bằng huy động chung.

Với người có nhu cầu về nhà ở, đây có lẽ là nhóm hưởng lợi rõ nhất xét về định hướng chính sách: nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê được xếp vào nhóm lĩnh vực ưu tiên dòng vốn tín dụng, cùng với chủ trương giảm thực chất lãi suất cho vay.

Nhưng cần lưu ý hai điểm để tránh kỳ vọng quá sớm.

Một, định hướng giảm sự phụ thuộc của vốn trung, dài hạn vào tín dụng ngân hàng đi cùng chủ trương phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường vốn để tạo thêm kênh huy động. Về dài hạn, vốn cho các dự án bất động sản, kể cả nhà ở xã hội, có thể dần dịch chuyển một phần sang thị trường vốn thay vì tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng. Đây là quá trình cần thời gian, không phải sự thay đổi tức thì.

Hai, tín dụng bất động sản đầu cơ vẫn thuộc diện phải kiểm soát rủi ro. Bởi vậy, người mua nhà để ở, thuộc đúng nhóm đối tượng ưu tiên, có cơ sở kỳ vọng điều kiện tín dụng thuận lợi hơn người mua với mục đích đầu tư, lướt sóng.

Hết thời “ngồi mát ăn bát vàng”?

Cách nói này có phần gay gắt khi nhìn vào lợi nhuận 6 tháng đầu năm của các ngân hàng, nhưng động chạm vào một vấn đề có thật: trong bối cảnh nền kinh tế cần chi phí vốn thấp hơn để duy trì tăng trưởng, sức ép buộc hệ thống ngân hàng tiết giảm chi phí và giảm lãi suất cho vay đang lớn hơn.

Tuy nhiên, cũng cần công bằng với ngân hàng.

Lợi nhuận ngân hàng không phải toàn bộ là “tiền lời bỏ túi”. Một phần lợi nhuận phải được giữ lại để trích lập dự phòng, tăng vốn, xử lý nợ xấu và xây dựng bộ đệm chống chịu rủi ro.

Một ngân hàng càng muốn tăng trưởng tín dụng nhanh thì càng cần vốn và dự phòng tương ứng. Nếu đồng thời phải giảm lãi suất cho vay trong khi chi phí huy động chưa giảm tương ứng, biên lợi nhuận sẽ chịu áp lực. Nếu lợi nhuận giảm quá mạnh, khả năng củng cố vốn cũng bị ảnh hưởng.

Ở chiều ngược lại, nếu chi phí vốn của doanh nghiệp vẫn ở mức cao, hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng khó chuyển hóa đầy đủ thành nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh và đầu tư.

Ngân hàng vẫn phải có lợi nhuận đủ để an toàn và phát triển, nhưng sức ép sẽ lớn hơn trong việc tìm kiếm lợi nhuận từ tiết giảm chi phí, nâng chất lượng tài sản, kiểm soát nợ xấu, tăng nguồn vốn giá rẻ và phát triển các nguồn thu ngoài lãi, thay vì chỉ dựa vào chênh lệch giữa lãi suất huy động và cho vay.

Nếu cách nói “ngồi mát ăn bát vàng” còn có ý nghĩa, thì nó nằm ở chỗ dư địa kiếm lợi nhuận dễ dàng từ chênh lệch lãi suất sẽ ngày càng hẹp.

Người hưởng lợi cuối cùng phải là nền kinh tế

Có một chi tiết trong phát biểu của Thủ tướng đáng để đọc kỹ: phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường vốn để tạo kênh huy động trung, dài hạn cho doanh nghiệp, từ đó giảm áp lực và rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

Nếu làm được điều này, cấu trúc cung ứng vốn của nền kinh tế sẽ thay đổi đáng kể.

Ngân hàng tập trung hơn vào vốn lưu động, vốn ngắn hạn và những khoản tín dụng mà ngân hàng có lợi thế trong thẩm định, quản trị rủi ro. Doanh nghiệp có thêm thị trường vốn để huy động nguồn tiền dài hạn. Nhà đầu tư chứng khoán có thêm sản phẩm và cơ hội. Người dân có thêm lựa chọn đầu tư.

Khi ấy, tăng trưởng sẽ bớt phụ thuộc vào việc ngân hàng phải “ôm” gần như toàn bộ nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Với nhà đầu tư, câu hỏi sau cùng vì thế không phải cổ phiếu ngân hàng còn hấp dẫn hay không.

Câu hỏi là ngân hàng nào vẫn có thể duy trì tăng trưởng lợi nhuận khi đồng thời phải giảm lãi suất, kiểm soát nợ xấu và củng cố năng lực vốn.