[Café Cuối tuần] Khi ngưỡng thuế không còn là 'vòng kim cô': Vui nhưng liệu đã đủ?

Câu trả lời của chị khiến tôi lặng người: "Xóa bỏ ngưỡng 500 triệu là một tin vui, nhưng với những hộ kinh doanh một mình như chị, thay đổi cách hành thu mới là chuyện sống còn. Để đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật và phần mềm kế toán như hiện nay, chị thấy không khả thi. Chắc chị vẫn sẽ chọn đóng cửa để nghỉ ngơi thôi".

Lời tâm sự của chị như một gáo nước lạnh dội vào những con số lạc quan trên nghị trường. Việc Quốc hội quyết định gỡ bỏ con số 500 triệu đồng "cứng nhắc" trong Luật để Chính phủ linh hoạt điều chỉnh theo thực tế là một bước đi đột phá, tháo gỡ được cái ngưỡng mà trước đó nhiều chuyên gia cho là quá thấp so với lạm phát và chi phí mặt bằng.

Thế nhưng, câu chuyện của bạn tôi cho thấy, ngưỡng thuế cao hay thấp đôi khi không đáng sợ bằng "ma trận" thủ tục đi kèm.

Nỗi lòng của chị cũng chính là con số biết nói trong báo cáo vừa công bố của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, một tỷ lệ rất lớn các hộ kinh doanh hiện nay vẫn đang than phiền gay gắt về hành lang pháp lý, mà đặc biệt là rào cản thuế. Người dân đang rơi vào trạng thái "ngợp" khi phải chuyển từ thuế khoán đơn giản sang hệ thống kê khai đòi hỏi hóa đơn điện tử, sổ sách phức tạp.

Với những hộ kinh doanh cá thể, việc phải bỏ chi phí mua phần mềm, thuê kế toán hay đối mặt với những yêu cầu kỹ thuật khắt khe của cơ quan thuế chẳng khác nào bắt một người đi xe đạp phải vận hành một cỗ máy phản lực.

Nhìn lại những mức đề xuất đang được đặt lên bàn cân-từ 1 tỷ đồng như mong mỏi của nguyên Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc, hoặc như đề nghị của Thủ tướng Lê Minh Hưng, đến 2 tỷ hay 3 tỷ đồng của các Đại biểu, Uỷ ban và Hiệp hội-chúng ta thấy rõ sự lúng túng khi cố gắng định lượng "sức dân". Trong khi đó, soi chiếu sang các nước láng giềng, sự khác biệt nằm ở triết lý hành thu.

Tại Indonesia hay Thái Lan, họ đặt ngưỡng miễn thuế cao gấp nhiều lần Việt Nam không phải vì họ "chê" tiền thuế, mà bởi họ muốn nuôi dưỡng khu vực kinh tế phi chính thức. Họ trọng thị người nộp thuế nhỏ lẻ bằng sự đơn giản hóa tối đa, thay vì tạo ra một cảm giác ai cũng là "người trốn thuế" tiềm năng và sẵn sàng áp dụng các chế tài phạt nặng nề.

Chính cách hành thu mang tính áp đặt và "hình sự hóa" các quan hệ kinh tế dân sự đang đẩy nhiều tiểu thương vào bước đường cùng. Khi người dân cảm thấy "sợ nộp thuế hơn sợ lỗ", họ sẽ chọn cách tháo chạy. Đây là một tổn thất vô hình nhưng cực lớn cho nền kinh tế, bởi hộ kinh doanh chính là mạng lưới an sinh và là tế bào tạo ra dòng tiền luân chuyển trong xã hội.

Lúc này, hơn bao giờ hết, chúng ta cần nhớ lại chính sách "khoan sức dân" của Bác Hồ. Bác dạy rằng thu thuế phải đi đôi với bồi dưỡng, phải để dân có cái ăn, cái để dành thì nước mới giàu, dân mới mạnh.

Việc Quốc hội trao quyền cho Chính phủ xây dựng ngưỡng thuế mới là một cơ hội vàng để thực hiện đúng tinh thần ấy.

Thế nhưng, nếu chỉ thay đổi con số mà không thay đổi tư duy quản lý, nếu vẫn bắt bà bán xôi, chị bán tạp hóa phải "kỹ thuật hóa" như một doanh nghiệp lớn, thì ngưỡng thuế dù có nâng lên bao nhiêu cũng khó lòng ngăn được dòng người đang lặng lẽ rời bỏ thị trường.

Khoan sức dân, trước hết, hãy bắt đầu bằng việc làm cho việc đóng thuế trở thành một niềm tự hào giản đơn, chứ không phải một gánh nặng vượt quá sức người.