Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung: Đối ngoại phải chủ động kiến tạo môi trường phát triển

Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 và Hội nghị Ngoại vụ lần thứ 22 diễn ra từ ngày 1-7/8 tại Hà Nội, với sự tham dự và chỉ đạo trực tiếp của các lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước.

Nhân dịp này, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã chia sẻ với báo chí về vai trò, nhiệm vụ của ngành Ngoại giao trong việc triển khai đường lối đối ngoại của Đảng, phục vụ mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đại hội XIV

Xin Bộ trưởng cho biết ý nghĩa của Hội nghị Ngoại giao lần này?

Bộ trưởng Lê Hoài Trung: Hội nghị Ngoại giao là diễn đàn quan trọng của ngành Ngoại giao, được tổ chức định kỳ từ năm 1957. Đây là dịp để đội ngũ làm công tác đối ngoại quán triệt đường lối của Đảng, đánh giá tình hình quốc tế và thống nhất phương hướng, nhiệm vụ trong giai đoạn tiếp theo.

Hội nghị lần thứ 33 là Hội nghị Ngoại giao đầu tiên sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, khi đất nước đã kiện toàn bộ máy lãnh đạo và bước vào triển khai những quyết sách lớn của nhiệm kỳ mới.

Đây cũng là Hội nghị Ngoại giao đầu tiên trong kỷ nguyên phát triển mới mà Đại hội XIV xác định, hướng tới các mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết về mô hình phát triển mới xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của tăng trưởng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị có nhiệm vụ quán triệt và cụ thể hóa đường lối đối ngoại của Đại hội XIV, thống nhất nhận thức và hành động trong toàn ngành, đáp ứng những yêu cầu, nhiệm vụ mới của công tác đối ngoại trên nền tảng những thành tựu và tiềm lực đất nước sau 40 năm đổi mới.

Đại hội XIV lần đầu tiên xác định đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân. Đây là bước phát triển mới trong tư duy đối ngoại, kế thừa quan điểm về vai trò tiên phong của đối ngoại trong giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ độc lập, chủ quyền, huy động nguồn lực bên ngoài và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.

Bên cạnh đó, Hội nghị diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường, vừa mở ra những cơ hội mới, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với công tác đối ngoại. Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu phải hiểu sâu, làm đúng, làm có kết quả và làm đến cùng.

Xuất phát từ những yêu cầu mới đó, mục tiêu của Hội nghị là thống nhất nhận thức về tình hình và nhiệm vụ mới; đổi mới tư duy, cách làm; nâng cao hiệu quả triển khai và tăng cường phối hợp giữa Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành, địa phương.

Chủ động kiến tạo môi trường phát triển

Những trọng tâm và định hướng lớn nào sẽ được tập trung thảo luận tại Hội nghị lần này, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Lê Hoài Trung: Trọng tâm đầu tiên là quán triệt đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển đất nước, xây dựng Đảng, hoàn thiện hệ thống chính trị và công tác đối ngoại.

Đại hội XIV có nhiều nội dung mới, đòi hỏi toàn ngành, đặc biệt là các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cán bộ chuẩn bị nhận nhiệm vụ, phải hiểu sâu, nắm vững để triển khai thống nhất, hiệu quả.

Theo chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, điều quan trọng không chỉ là hiểu đúng mà còn phải làm đúng, làm có kết quả và làm đến cùng. Hội nghị vì vậy sẽ tập trung quán triệt những nội dung lớn của đường lối, chính sách.

Trọng tâm thứ hai là đánh giá toàn diện tình hình quốc tế và khu vực trên các lĩnh vực chính trị, an ninh, chiến lược, kinh tế, khoa học và công nghệ.

Đại hội XIV đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu, tham mưu chiến lược, không để đất nước bị động, bất ngờ. Yêu cầu hiện nay không chỉ là xử lý công việc, giải quyết vấn đề, mà còn phải nhìn thấy trước vấn đề và có khả năng kiến tạo.

Trọng tâm thứ ba là xác định những nhiệm vụ lớn của công tác đối ngoại trong thời gian tới. Bên cạnh việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và nâng cao vị thế quốc tế, công tác đối ngoại phải đóng góp thiết thực hơn cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Vai trò của ngành Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài không chỉ dừng ở kết nối mà phải chủ động kiến tạo môi trường phát triển; tranh thủ các nguồn lực về khoa học, công nghệ và tri thức; mở rộng thị trường; thúc đẩy đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài và thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

Một nội dung xuyên suốt của Hội nghị là nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện, từ phương thức triển khai đến tổ chức hoạt động của các Cơ quan đại diện và mô hình vận hành của Bộ Ngoại giao. Trong đó, chuyển đổi số là nội dung đặc biệt quan trọng.

Vai trò của ngành Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài không chỉ dừng ở kết nối mà phải chủ động kiến tạo môi trường phát triển; tranh thủ các nguồn lực về khoa học, công nghệ và tri thức; mở rộng thị trường; thúc đẩy đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài và thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

Bộ Ngoại giao đã triển khai chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ để phục vụ người dân, doanh nghiệp. Yêu cầu hiện nay là sử dụng chuyển đổi số để thay đổi mô hình tổ chức, đổi mới phương thức hoạt động và nâng cao hiệu quả toàn diện của ngành.

Hội nghị cũng tập trung tăng cường cơ chế phối hợp giữa Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành và địa phương. Lần đầu tiên, Ban Chỉ đạo Trung ương về đối ngoại và hội nhập quốc tế do đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước làm Trưởng ban được triển khai hoạt động trong bối cảnh mới.

Với vai trò cơ quan thường trực, Bộ Ngoại giao sẽ tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế phối hợp và tham mưu để Ban Chỉ đạo hoạt động hiệu quả.

Trong khuôn khổ Hội nghị sẽ có phiên họp do Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Công an và Bộ trưởng Ngoại giao đồng chủ trì, cùng các phiên chuyên đề về đối ngoại phục vụ phát triển, đối ngoại Đảng, đối ngoại nhân dân, đối ngoại Quốc hội và đối ngoại địa phương.

Những nội dung này nhằm tăng cường phối hợp và phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong công tác đối ngoại.

Hội nghị sẽ xây dựng Chương trình hành động cụ thể của toàn ngành Ngoại giao, bao gồm các đơn vị trong Bộ và hệ thống Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Hiện Việt Nam có 99 Cơ quan đại diện ở nước ngoài. Theo quy hoạch đã được Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đến năm 2030, mạng lưới này sẽ được mở rộng lên 115 Cơ quan đại diện và dự kiến đạt khoảng 130 cơ quan vào năm 2045.

Mỗi Cơ quan đại diện phải xác định rõ yêu cầu, mục tiêu, kết quả cần đạt, lộ trình và thời hạn thực hiện. Trong lĩnh vực kinh tế, từng cơ quan cần chủ động xây dựng mục tiêu về mở rộng thị trường, thúc đẩy hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư, phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn.

Các Cơ quan đại diện cũng đối mặt với khó khăn tại những địa bàn có xung đột hoặc điều kiện đặc biệt phức tạp như Ukraine, Iran và một số nước ở Trung Đông. Vì vậy, cần có giải pháp phù hợp với đặc thù từng địa bàn.

"Định hướng đúng - Kỷ luật nghiêm - Chuyên môn giỏi"

Đâu là những ưu tiên hàng đầu để triển khai hiệu quả đường lối đối ngoại của Đảng trong thời gian tới, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Lê Hoài Trung: Yêu cầu đầu tiên là quán triệt sâu sắc và nhận thức đúng đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước. Chỉ khi hiểu đúng mới có thể làm đúng, làm hiệu quả và làm đến cùng. Đi cùng với nhận thức đúng là tinh thần trách nhiệm và sự tận tâm đối với công việc.

Ngành Ngoại giao có niềm vinh dự đặc biệt khi Chủ tịch Hồ Chí Minh là Bộ trưởng đầu tiên. Những chỉ dẫn của Người về phẩm chất, tác phong, phương pháp công tác đối ngoại và đào tạo cán bộ đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Một ưu tiên khác là tổ chức lực lượng khoa học, hiệu quả trong bối cảnh toàn hệ thống chính trị đang tinh gọn bộ máy, tinh giản biên chế.

Hội nghị lần thứ 33 là Hội nghị Ngoại giao đầu tiên sau khi Bộ Ngoại giao hợp nhất với Ban Đối ngoại Trung ương và tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội.

Việc hợp nhất đặt ra yêu cầu sắp xếp lực lượng hợp lý, phát huy thế mạnh của mỗi bên và bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện yêu cầu ngày càng cao nhưng biên chế giảm.

Cùng với đó, ngành Ngoại giao phải nâng cao trình độ, tri thức của đội ngũ cán bộ và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Nếu không tận dụng hiệu quả các thành tựu của chuyển đổi số, ngành không chỉ khó nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả công việc mà còn có nguy cơ tụt hậu. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi quyết tâm cao, cách làm bài bản và lộ trình phù hợp.

Bộ Ngoại giao cũng cần tăng cường phối hợp với các bộ, ngành và địa phương, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất của Đảng và sự quản lý tập trung của Nhà nước.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và điều kiện làm việc cho Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; chú trọng đào tạo, bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ cán bộ.

Đối với ngành Ngoại giao, học tập suốt đời là điều kiện tiên quyết để xây dựng đội ngũ có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, tư duy hiện đại và năng lực đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đối ngoại.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường, mỗi cán bộ ngoại giao phải thường xuyên cập nhật tri thức, tự học, tự nghiên cứu và nâng cao năng lực.

Tựu trung, để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và thực hiện các mục tiêu Đại hội XIV đề ra, điều quan trọng nhất là đổi mới tư duy, đổi mới cách làm và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Trên tinh thần đó, chúng tôi đang xây dựng và hướng tới phương châm hành động chung của toàn ngành Ngoại giao: "Định hướng đúng - Kỷ luật nghiêm - Chuyên môn giỏi"

Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!