'Báo động đỏ' xâm phạm vùng cấm bay

Dồn dập những sự cố uy hiếp an toàn bay

Sáng 6.6 tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, khi chuyến bay số hiệu VJ1773 của hãng hàng không Vietjet vừa cất cánh đi Cam Ranh, đạt độ cao khoảng 1.400 m và cách sân bay 8 km, tổ bay đã phát hiện một thiết bị bay không người lái (UAV/drone) hoạt động ngược chiều gần khu vực máy bay. Sự việc buộc cơ quan quản lý phải tạm thời điều chỉnh hoạt động khai thác để đảm bảo an toàn, khiến 16 chuyến bay khác bị hoãn lệnh cất - hạ cánh để chờ xác minh.

Chưa đầy 1 ngày sau, sáng 7.6, bầu trời Nội Bài tiếp tục ghi nhận 2 báo cáo liên tiếp liên quan đến diều thả. Cụ thể, lúc 10 giờ 38, phi công chuyến bay VN414 của Vietnam Airlines trên chặng Hà Nội - Incheon (Hàn Quốc) đã báo phát hiện diều ở khu vực hành lang bay sau khi cất cánh được 2 phút. Chỉ hai phút sau, lúc 10 giờ 40, tổ lái của một chuyến bay hãng Vietjet từ Hà Nội đi Pleiku lại tiếp tục phát hiện một chiếc diều ở phía trước mũi máy bay. Đài kiểm soát không lưu Nội Bài đã phải ra lệnh tạm dừng các chuyến bay chuẩn bị cất cánh để rà soát. Sự cố kéo dài gần một tiếng đồng hồ, khiến 7 chuyến bay bị ảnh hưởng. Trong đó, có 2 chuyến bay đã nổ máy chờ trong sân đỗ và 5 chuyến đã chuẩn bị khởi hành phải dừng chờ, gồm một chuyến chờ trên đường cất, hạ cánh và 4 chuyến chờ trên đường lăn.

Đáng chú ý, ngay trong ngày 7.6 sau các vụ việc tại Hà Nội, tình trạng này lại tiếp diễn tại một địa phương khác. Lúc 22 giờ 23, phi công chuyến bay của Vietnam Airlines đang trong quá trình hạ cánh xuống Cảng hàng không quốc tế Cát Bi (Hải Phòng) đã phát hiện một vật thể bay có gắn đèn hoạt động gần đường băng. Ngay lập tức, sân bay Cát Bi phải tạm dừng khai thác để các lực lượng công an, quân đội phối hợp truy vết. Đến gần 0 giờ ngày 8.6, Bộ Chỉ huy quân sự TP.Hải Phòng mới tiếp cận và hạ được vật thể này xuống, xác minh đây là một chiếc diều sáo lớn có gắn đèn LED.

Trước đó, giai đoạn cao điểm Tết Nguyên đán, ngành hàng không VN cũng đã liên tiếp trải qua những ngày náo loạn khi máy bay không người lái liên tiếp xâm nhập vùng cấm tại sân bay quốc tế Đà Nẵng. Các vụ việc thiết bị bay không người lái xâm nhập trái phép vào khu vực của cảng hàng không, sân bay không chỉ làm gián đoạn hoạt động bay, rối loạn lịch trình của hành khách mà còn kéo theo những thiệt hại kinh tế rất lớn cho hãng bay. Đơn cử trong giai đoạn drone/UAV "đại náo" sân bay Đà Nẵng từ 17 - 24.2, hãng hàng không Vietnam Airlines đã phải chịu thiệt hại ước tính khoảng 5,6 tỉ đồng, tổng số hành khách bị ảnh hưởng lên tới khoảng 9.200 người.

Vụ việc "ám ảnh" đến nỗi trước thời điểm diễn ra Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng, Bộ Chỉ huy quân sự TP.Đà Nẵng đã phải thông báo dừng toàn bộ hoạt động bay đối với tàu bay không người lái và các phương tiện bay khác trong thời gian diễn ra sự kiện nhằm đảm bảo tuyệt đối an ninh, quốc phòng và lịch trình của hàng chục nghìn người dân cùng du khách đến Đà Nẵng mỗi đêm trình diễn.

Vi phạm nghiêm trọng có thể bị phạt tù

Theo đại diện Cục Hàng không VN, nguy cơ từ UAV, flycam và các vật thể bay tự phát đối với hoạt động hàng không dân dụng đã trở thành một vấn đề rất nghiêm trọng. Giai đoạn cất/hạ cánh là những thời điểm nhạy cảm nhất trong toàn bộ chuyến bay, bởi đây là lúc tàu bay hoạt động ở độ cao thấp, tốc độ lớn, tổ lái phải xử lý rất nhiều thông số trong thời gian rất ngắn. Nếu UAV hoặc vật thể bay lạ va chạm với máy bay ở thời điểm này, hậu quả xảy ra là rất nghiêm trọng.

Kịch bản xấu bao gồm việc vật thể lạ va chạm vào kính buồng lái, thân máy bay, cánh, cánh quạt hoặc động cơ. Nếu động cơ hút phải vật thể lạ, nguy cơ hỏng hóc kỹ thuật hoàn toàn có thể xảy ra. Trong trường hợp va chạm làm tổ lái bị phân tâm hoặc ảnh hưởng đến khả năng điều khiển tàu bay đúng vào thời điểm quyết định, mức độ rủi ro sẽ tăng lên rất nhanh. Do đó về mặt chuyên môn, ngành hàng không xác định UAV là mối đe dọa trực tiếp đối với an toàn bay, nhất là trong khu vực lân cận sân bay.

Với tính chất khẩn nguy như vậy, ngay sau các vụ việc, Cảng vụ Hàng không miền Bắc, miền Trung, Cục Hàng không cùng lực lượng công an, quân đội đã lập tức vào cuộc rà soát hiện trường, triển khai các biện pháp khẩn cấp để xác minh chủ sở hữu thiết bị.

Đáng chú ý, Cục Hàng không VN đánh giá đây không còn là những vụ việc đơn lẻ mà đã có dấu hiệu tái diễn, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn khai thác bay, lịch bay của các hãng hàng không và đặc biệt là đến tính mạng, tài sản của hành khách, tổ bay. Tác động của UAV không chỉ là nguy cơ va chạm trực tiếp mà còn gây xáo trộn dây chuyền tới toàn bộ hoạt động khai thác tại cảng hàng không.

Bài học từ quốc tế

Trên thế giới, việc đối phó với UAV trái phép tại các sân bay lớn là một "cuộc chiến" công nghệ chủ động. Đơn cử, các sân bay lớn như Heathrow (Anh) hay Changi (Singapore) không phụ thuộc vào mắt nhìn của phi công. Họ lắp đặt hệ thống radar chuyên dụng kết hợp camera tầm nhiệt để phát hiện drone từ khoảng cách hàng cây số. Khi phát hiện xâm nhập, hệ thống sẽ tự động chế áp bằng sóng vô tuyến, ép drone hạ cánh hoặc quay đầu về vị trí xuất phát.

Tại Mỹ và châu Âu, các nhà sản xuất drone lớn buộc phải cài đặt phần mềm khóa vùng bay. Khi drone bay gần tọa độ của sân bay, hệ thống GPS nội bộ sẽ tự động ngắt động cơ hoặc ngăn không cho thiết bị cất cánh.

Thực tế, khung pháp lý hiện tại không thiếu, thậm chí còn khá "rắn". Nghị định số 144/2021 về việc sử dụng các thiết bị bay không người lái như flycam, drone, UAV... quy định chi tiết mức xử phạt khi chưa được cấp phép. Theo đó, các hành vi sử dụng tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay siêu nhẹ không đúng quy định sẽ bị phạt tiền từ mức thấp nhất 1 - 2 triệu đồng cho tới khung cao nhất 20 - 30 triệu đồng. Trường hợp vi phạm thả diều, sử dụng UAV gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động bay (làm đình trệ chuyến bay, gây thiệt hại lớn về kinh tế cho hãng hàng không, hoặc xảy ra va chạm gây tai nạn), người vi phạm sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể bị phạt tù từ 1 - 15 năm tù.

Tuy nhiên, "lỗ hổng ý thức" vẫn là nguyên nhân lớn nhất khiến tình trạng này tiếp tục tái diễn. Người dân thả diều ở bờ đê quanh sân bay vì nghĩ "gió to", người trẻ bay flycam chụp ảnh vì muốn "góc hình đẹp", không biết hoặc cố tình lờ đi việc thiết bị của mình đang lao thẳng vào hành lang an toàn bay. Trong khi đó, việc truy tìm thủ phạm không hề dễ dàng do tính chất cơ động của các thiết bị này.

Do đó, bên cạnh nâng cao nhận thức cộng đồng, về giải pháp lâu dài, đại diện Tổng công ty Quản lý bay VN (VATM) khẳng định sẽ tiến hành đánh giá và nâng cấp quy trình xử lý UAV không phép để phù hợp với thực tiễn khai thác hiện tại. "Chúng tôi cũng sẽ liên tục đào tạo, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống cho các kiểm soát viên không lưu trong việc ứng phó với những tình huống liên quan đến UAV tại các cảng hàng không", đại diện VATM nhấn mạnh.

(Theo Thanh niên)