AI và Bitcoin cùng khát điện

Reuters ngày 21/8 cho biết kế hoạch khai thác Bitcoin của Tether tại Uruguay đã đổ vỡ sau tranh chấp về nguồn điện với công ty điện lực nhà nước UTE.

Theo hãng tin này, công ty đứng sau đồng USDT đã đầu tư ước tính khoảng 120 triệu USD vào hai cơ sở khai thác Bitcoin tại Uruguay. Tuy nhiên, bất đồng về giới hạn cung cấp điện không được giải quyết, khiến hai cơ sở cuối cùng phải dừng hoạt động vào tháng 11/2025.

Câu chuyện trên được Reuters tổng hợp lại đúng lúc thị trường tiền số bước vào một nhịp tăng mạnh. Sáng 25/8, Bitcoin vượt 80.000 USD, có thời điểm lên 81.270 USD, mức cao nhất trong khoảng ba tháng.

Nhưng giá Bitcoin tăng không đồng nghĩa bài toán kinh tế của các thợ đào trở nên đơn giản hơn.

Uruguay từng hấp dẫn Tether nhờ hệ thống điện ổn định, tỷ trọng năng lượng tái tạo cao và hạ tầng kết nối tốt. Tuy nhiên, Nicolas Ribeiro, chuyên gia về khai thác tiền mã hóa, cho rằng lợi thế này chưa đủ với Bitcoin mining bởi hoạt động khai thác phụ thuộc rất lớn vào khả năng tiếp cận điện giá rẻ. Theo ông, chính lưới điện đáng tin cậy và kết nối internet tốt của Uruguay lại phù hợp hơn với các trung tâm dữ liệu AI.

Trường hợp của Tether cho thấy điện không chỉ là một khoản chi phí vận hành. Với ngành khai thác Bitcoin, nó có thể quyết định một dự án còn khả năng tồn tại hay phải rời cuộc chơi.

Bitcoin tăng giá nhưng thợ đào vẫn phải săn điện rẻ

Hiệu quả khai thác Bitcoin phụ thuộc đồng thời vào giá Bitcoin, phần thưởng khối, mức độ cạnh tranh của mạng lưới, hiệu suất máy đào và giá điện.

Trong khi ngày càng nhiều sức mạnh tính toán tham gia mạng lưới, độ khó khai thác được điều chỉnh để duy trì thời gian tạo khối. Nói cách khác, với cùng một lượng điện và cùng năng lực máy đào, doanh nghiệp có thể nhận được ít Bitcoin hơn khi cạnh tranh trong mạng lưới tăng.

Đó là lý do giá Bitcoin cao hơn không tự động chuyển thành mức tăng lợi nhuận tương ứng cho các thợ đào.

MARA Holdings, một trong những doanh nghiệp khai thác Bitcoin niêm yết lớn, là một ví dụ.

Tại quý I/2026, công suất khai thác đang vận hành của MARA đạt 72,2 EH/s, tăng 33% so với cùng kỳ. (EH/s là đơn vị biểu thị hiệu suất của hoạt động khai thác Bitcoin).

Giá điện tại các cơ sở MARA sở hữu chỉ khoảng 0,04 USD/kWh, song chi phí điện để sản xuất một Bitcoin vẫn ở mức khoảng 40.047 USD, chiếm đến 50% giá bán.

Điều này cho thấy sở hữu nguồn điện rẻ chưa đủ để loại bỏ sức ép từ mức độ cạnh tranh của mạng lưới, phần thưởng khối thấp hơn sau halving hay biến động của giá Bitcoin.

Trong những giai đoạn thị trường tiền số suy giảm trước đây, cơ chế này từng buộc một số thợ đào phải tắt máy hoặc bán Bitcoin dự trữ để trang trải chi phí. Để duy trì biên lợi nhuận, các doanh nghiệp khai thác hiện phải liên tục nâng cấp máy đào, săn nguồn điện rẻ hơn hoặc tìm thêm cách khai thác giá trị từ hạ tầng đã có.

Điện vì thế ngày càng trở thành một lợi thế cạnh tranh cốt lõi của Bitcoin mining.

Nhưng đúng lúc các thợ đào phải tìm nguồn điện rẻ hơn, một ngành tiêu thụ điện với quy mô ngày càng lớn lại đang tăng tốc.

AI không chỉ cần nhiều điện, mà còn cần điện ổn định

Sự bùng nổ của AI đang kéo theo làn sóng đầu tư data center trên toàn cầu. AI không chỉ cạnh tranh với hoạt động "đào coin" ở phạm vi phần cứng (chip nhớ, hệ thống vi xử lý...) mà còn lan sang cả hệ thống hạ tầng năng lượng.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo điện tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể gần gấp đôi, từ khoảng 485 TWh năm 2025 lên khoảng 950 TWh vào năm 2030. Riêng các data center tập trung vào AI có thể tăng mức tiêu thụ điện khoảng ba lần trong cùng giai đoạn.

Tại Mỹ, data center được dự báo đóng góp khoảng một nửa phần tăng thêm của nhu cầu điện từ nay đến năm 2030.

Nhưng khác với Bitcoin mining, bài toán của AI không chỉ là tìm được điện rẻ.

PGS-TS. Đặng Trần Thọ, Viện trưởng Viện Công nghệ Năng lượng, Đại học Bách khoa Hà Nội, trong bài viết đăng trên Nhadautu.vn về vai trò nguồn điện nền, lưu ý một trung tâm dữ liệu phục vụ AI nếu mất điện dù chỉ vài giây cũng có thể gây thiệt hại nghiêm trọng về dữ liệu và dịch vụ. Điều đó khiến độ tin cậy cung cấp điện trở thành yêu cầu rất cao của nhóm phụ tải công nghệ số này.

Sự khác biệt giữa hai loại tải khá rõ.

Bitcoin mining đặc biệt nhạy với giá điện nhưng lại có khả năng giảm hoặc tắt tải tương đối linh hoạt khi giá điện tăng, hệ thống điện căng thẳng hoặc hiệu quả khai thác xuống thấp. Thiệt hại chủ yếu là lượng Bitcoin không được sản xuất trong thời gian máy dừng.

Trong khi đó, AI và HPC cần nguồn điện lớn, liên tục, hệ thống làm mát, kết nối dữ liệu và tiêu chuẩn vận hành cao hơn.

Vì vậy, AI và Bitcoin không cạnh tranh với nhau theo cách hoàn toàn đối xứng. Nhưng hai ngành ngày càng gặp nhau ở một tầng cơ sở hơn: cùng cần địa điểm có nguồn điện dồi dào, quyền đấu nối mạng lưới, trạm biến áp và cơ sở hạ tầng đủ rộng để lắp đặt thiết bị.

Đây lại là những tài sản mà các doanh nghiệp khai thác Bitcoin đã tích lũy trong nhiều năm.

Do đó, cuộc cạnh tranh giữa AI và Bitcoin không chỉ còn nằm ở chip hay phần cứng tính toán. Điện và khả năng kết nối lưới đang trở thành một mặt trận mới.

Một số doanh nghiệp Bitcoin mining đã bắt đầu tận dụng lợi thế này để mở rộng sang AI và điện toán hiệu năng cao.

Core Scientific từng tập trung vào Bitcoin mining nhưng sau đó ký các hợp đồng dành hàng trăm MW điện năng cho CoreWeave phục vụ HPC. Hut 8 cũng mở rộng sang data center AI và tháng 7/2026 ký thêm hợp đồng thuê dài hạn trị giá khoảng 9,8 tỷ USD tại Texas.(Và có thể tăng lên hơn 25 tỷ USD trong dài hạn).

Những thương vụ này cho thấy một phần tài sản từng phục vụ crypto mining đang được định giá lại khi nhu cầu điện và hạ tầng AI tăng mạnh.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa mọi cơ sở đào Bitcoin đều có thể nhanh chóng biến thành data center AI.

Mining có thể vận hành tại những địa điểm xa trung tâm dân cư, yêu cầu hạ tầng mạng thấp hơn và chấp nhận chất lượng cung cấp điện linh hoạt hơn. Một nguồn điện đủ rẻ cho máy đào chưa chắc đáp ứng được yêu cầu về truyền dẫn dữ liệu, dự phòng nguồn, làm mát và độ tin cậy mà AI/HPC đòi hỏi.

Vì vậy, xu hướng thực tế không đơn giản là rút máy đào ra rồi thay bằng các hệ thống máy tính phục vụ AI.

Một MW điện nên chạy về AI hay đào Bitcoin?

MARA là một ví dụ cho hướng đi linh hoạt hơn.

Doanh nghiệp đang mở rộng từ Bitcoin mining sang AI, HPC và các hệ thống CNTT khác, nhưng không coi việc phát triển AI đồng nghĩa với từ bỏ Bitcoin. Với nguồn điện tại các cơ sở tự sở hữu quanh mức 0,04 USD/kWh, MARA cho biết công suất có thể được phân bổ giữa Bitcoin mining, AI, HPC và các tải tính toán khác tùy theo hiệu quả kinh tế của từng hoạt động.

Cách tiếp cận này cho thấy cuộc cạnh tranh điện giữa AI và Bitcoin không nhất thiết dẫn tới một dòng dịch chuyển một chiều.

Hiệu quả khai thác Bitcoin biến động mạnh theo giá Bitcoin, phần thưởng khối và độ khó mạng lưới. Khi lợi nhuận của hoạt động mining cải thiện, điện dành cho Bitcoin có thể trở nên hấp dẫn hơn. Ngược lại, khi lợi suất khai thác suy giảm, các hợp đồng AI/HPC dài hạn có thể mang lại dòng tiền ổn định hơn.

Sự khác biệt về đặc tính phụ tải cũng mở ra khả năng hai loại tải được bố trí linh hoạt trong cùng một hệ thống năng lượng. Bitcoin mining có thể giảm hoặc tắt tải tương đối nhanh, trong khi AI/HPC cần nguồn điện ổn định và liên tục hơn.

Điểm quan trọng vì thế không chỉ là một MW điện tạo ra doanh thu cao hơn ở Bitcoin hay AI tại một thời điểm nhất định. Giá trị còn nằm ở khả năng sở hữu hạ tầng đủ tốt để thay đổi cách sử dụng công suất khi điều kiện thị trường thay đổi.

Điều này cũng làm thay đổi cách nhìn đối với một số doanh nghiệp khai thác Bitcoin.

Trong nhiều năm, nhà đầu tư thường chú ý tới số lượng máy đào, hashrate hay lượng Bitcoin sản xuất. Khi AI tạo thêm nhu cầu lớn cho hạ tầng năng lượng, công suất điện đã đấu nối, giá điện bình quân, phần công suất được chuyển sang AI/HPC và giá trị các hợp đồng data center có thể trở thành những biến số ngày càng đáng theo dõi.

Với nhà đầu tư, câu hỏi vì vậy không chỉ là giá Bitcoin sẽ lên bao nhiêu hay AI còn cần thêm bao nhiêu trung tâm dữ liệu. Quan trọng hơn là doanh nghiệp đang sử dụng mỗi MW điện như thế nào: tiếp tục đào Bitcoin, ký hợp đồng dài hạn với khách hàng AI/HPC hay duy trì khả năng chuyển đổi giữa các loại tải khi điều kiện thị trường thay đổi.

AI đang thực sự tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với nguồn điện mà các thợ đào Bitcoin cần. Nhưng về dài hạn, câu chuyện có thể không chỉ là điện rời Bitcoin để chạy sang AI.

Khi một MW điện ngày càng có nhiều cách tạo ra doanh thu, lợi thế có thể thuộc về những doanh nghiệp vừa kiểm soát được nguồn điện đủ rẻ và ổn định, vừa có khả năng đưa công suất đó tới loại tải tạo ra hiệu quả kinh tế tốt nhất tại từng thời điểm.