AI bắt đầu tạo lợi nhuận, vì sao cổ phiếu công nghệ vẫn lao dốc?

Trong nửa đầu năm 2026, một số tín hiệu thương mại hóa AI đã bắt đầu xuất hiện tại các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

CTCP FPT cho biết doanh thu từ mảng AI và phân tích dữ liệu tăng 54% so với cùng kỳ. Giá trị đơn hàng ký mới tại thị trường nước ngoài tăng hơn 32%, trong khi các AI Factory tại Việt Nam và Nhật Bản đã bắt đầu có lãi từ quý II.

Ở nhóm hạ tầng, Tổng CTCP Công trình Viettel ghi nhận doanh thu sáu tháng đầu năm tăng khoảng 34%, lợi nhuận trước thuế tăng 20%, đồng thời tiếp tục mở rộng hệ thống trạm phát sóng, hạ tầng công nghệ thông tin và năng lượng.

CTCP Viễn thông FPT cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, nghiên cứu chip AI cho hệ thống camera và hợp tác trong lĩnh vực Internet vệ tinh.

Dù vậy, thị trường chứng khoán lại phản ứng theo chiều ngược lại. Tính từ đầu năm 2026 đến cuối tháng 7, cổ phiếu FPT giảm khoảng 36%, FOX giảm gần 30%, còn CTR mất hơn 20%.

AI đã bắt đầu tạo ra doanh thu, thậm chí lợi nhuận, nhưng nhà đầu tư dường như vẫn chưa bị thuyết phục.

AI làm thay đổi nền tảng cạnh tranh của ngành công nghệ

Trong nhiều năm, lợi thế của doanh nghiệp phần mềm chủ yếu được xây dựng trên quy mô nhân sự, năng lực phát triển mã nguồn và khả năng cung cấp đội ngũ kỹ sư với chi phí cạnh tranh.

AI đang làm thay đổi nền tảng này.

Theo Chứng khoán MB, sự phát triển của AI đang thúc đẩy ngành công nghệ thông tin dịch chuyển từ hoạt động gia công phần mềm truyền thống sang các dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn như tư vấn, tích hợp dữ liệu, triển khai nền tảng AI và chuyển đổi quy trình vận hành.

Sự xuất hiện của Generative AI và Agentic AI cũng khiến mô hình outsourcing truyền thống chịu áp lực. Khách hàng không còn sẵn sàng trả tiền chỉ dựa trên số lượng lập trình viên tham gia dự án, mà ngày càng quan tâm đến tốc độ triển khai, chất lượng đầu ra và khả năng ứng dụng AI vào hoạt động kinh doanh.

Đây cũng là hướng chuyển dịch của nhiều doanh nghiệp dịch vụ công nghệ thông tin lớn trên thế giới như Accenture, Tata Consultancy Services hay Infosys. Các doanh nghiệp này đang mở rộng các dịch vụ AI, dữ liệu và chuyển đổi số để thích ứng với chu kỳ cạnh tranh mới.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy sự thay đổi có thể diễn ra nhanh hơn dự kiến.

Trao đổi với Nhadautu.vn, một lãnh đạo kỹ thuật cấp cao tại doanh nghiệp phần mềm kế toán cho biết AI đã được sử dụng trong phần lớn các khâu phát triển sản phẩm, từ sinh mã nguồn, kiểm thử đến hoàn thiện tài liệu kỹ thuật.

Nhờ đó, năng suất của lập trình viên có thể tăng gấp 2-3 lần. Một số dự án trước đây cần vài tháng để hoàn thành, nay có thể rút xuống còn hai tuần đến một tháng.

Tuy nhiên, năng suất tăng không đồng nghĩa chi phí phát triển phần mềm sẽ giảm tương ứng.

Giám đốc một doanh nghiệp phần mềm khác cho biết chi phí vận hành thậm chí có thể tăng nếu doanh nghiệp triển khai AI tràn lan hoặc không phân chia hợp lý công việc giữa con người và máy móc.

AI có thể xử lý tốt các tác vụ lặp lại, nhưng những dự án phức tạp vẫn cần kỹ sư thiết kế kiến trúc hệ thống, kiểm soát chất lượng đầu ra, bảo mật dữ liệu và điều phối quá trình vận hành.

Do đó, giá trị lớn nhất của AI ở giai đoạn hiện nay không hẳn nằm ở việc cắt giảm mạnh nhân sự hay chi phí, mà ở khả năng rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm, nâng năng suất và giúp doanh nghiệp nhận thêm đơn hàng.

Gartner nhận định AI sẽ không làm quy mô ngành phần mềm thu hẹp, nhưng sẽ tái cơ cấu mạnh lực lượng lao động. Khi các công việc lập trình cơ bản được tự động hóa, nhu cầu tuyển dụng sẽ chuyển sang những kỹ sư có khả năng xây dựng, tích hợp và vận hành hệ thống AI.

Tổ chức này dự báo đến năm 2027, khoảng 80% kỹ sư phần mềm sẽ cần nâng cấp kỹ năng để đáp ứng yêu cầu mới.

Khi việc viết mã nguồn dần trở thành một công đoạn có thể tự động hóa, giá trị của doanh nghiệp phần mềm sẽ không còn nằm chủ yếu ở số lượng nhân sự, mà ở năng lực tư vấn, tích hợp dữ liệu, xây dựng nền tảng AI và triển khai hệ thống ở quy mô lớn.

Đây cũng là những mảng dịch vụ được kỳ vọng có biên lợi nhuận cao hơn hoạt động gia công phần mềm truyền thống.

AI đồng thời mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp ngoài lĩnh vực phần mềm.

Theo Gartner, tổng chi tiêu cho AI toàn cầu trong giai đoạn 2025-2027 được dự báo tăng bình quân khoảng 38% mỗi năm. Dòng vốn không chỉ tập trung vào các mô hình AI, mà còn lan sang trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, phần mềm, dữ liệu và các dịch vụ triển khai.

Để một hệ thống AI có thể vận hành trong doanh nghiệp, ngoài mô hình AI còn cần hạ tầng tính toán, trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây, mạng truyền dẫn, cáp quang và các hệ thống kết nối.

Nói cách khác, AI đang tạo nhu cầu đầu tư trên toàn bộ chuỗi giá trị công nghệ.

Xu hướng này được hỗ trợ bởi các chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số tại Việt Nam, trong đó có Nghị quyết 57, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, cùng định hướng phát triển mạng 5G và hệ thống trung tâm dữ liệu quốc gia.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam dù hoạt động ở những lĩnh vực khác nhau vẫn có thể cùng hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư AI.

FPT tập trung vào nền tảng và dịch vụ AI. FPT Telecom đầu tư điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu. Viettel Construction phát triển hạ tầng kết nối, trạm phát sóng và các hệ thống phục vụ chuyển đổi số.

Điểm chung của các doanh nghiệp này là đều tham gia vào một hoặc nhiều mắt xích của chuỗi giá trị AI, thay vì chỉ phụ thuộc vào nhu cầu phát triển phần mềm.

Những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện

Kết quả kinh doanh sơ bộ nửa đầu năm 2026 cho thấy một số khoản đầu tư vào AI đã bắt đầu phản ánh vào hoạt động doanh nghiệp.

Tại FPT, doanh thu AI và phân tích dữ liệu tăng 54% so với cùng kỳ. Các AI Factory tại Việt Nam và Nhật Bản bắt đầu có lãi từ quý II, cho thấy hạ tầng AI đã bước qua giai đoạn chỉ đầu tư và thử nghiệm ban đầu.

Việc giá trị đơn hàng ký mới tại thị trường nước ngoài tăng hơn 32% cũng cho thấy AI có thể đang góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình giành các hợp đồng quy mô lớn.

Tại Viettel Construction, tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận đến từ nhiều mảng hoạt động, nhưng việc tiếp tục mở rộng hạ tầng ICT, trạm phát sóng và năng lượng giúp doanh nghiệp có vị trí thuận lợi hơn trong chu kỳ đầu tư 5G, trung tâm dữ liệu và AI.

Trong khi đó, FPT Telecom đang chuẩn bị năng lực hạ tầng thông qua các dự án trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và nghiên cứu chip AI. Những khoản đầu tư này chưa chắc tạo ra lợi nhuận ngay lập tức, nhưng là nền tảng cần thiết để đón làn sóng ứng dụng AI trong doanh nghiệp.

Nếu nhìn riêng từng trường hợp, những con số trên chưa đủ để khẳng định AI đã tạo ra bước ngoặt về lợi nhuận.

Tuy nhiên, khi đặt các doanh nghiệp trong cùng chuỗi giá trị, có thể thấy hoạt động đầu tư và thương mại hóa đang diễn ra đồng thời ở nhiều mắt xích, từ nền tảng AI, hạ tầng tính toán đến hạ tầng kết nối.

Đây là dấu hiệu cho thấy chu kỳ AI tại Việt Nam đang dần dịch chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang giai đoạn tạo doanh thu.

Thị trường vẫn chờ AI chuyển thành lợi nhuận

Dù xuất hiện những tín hiệu tích cực, cổ phiếu công nghệ vẫn chịu áp lực điều chỉnh mạnh.

Theo MBS, nhiều doanh nghiệp dịch vụ công nghệ thông tin trên thế giới cũng đang trải qua quá trình giảm định giá sau giai đoạn được giao dịch với mức P/E cao.

Diễn biến này không có nghĩa nhà đầu tư phủ nhận triển vọng dài hạn của AI. Vấn đề nằm ở chỗ kỳ vọng về công nghệ đã đi trước khá xa so với đóng góp thực tế vào lợi nhuận.

Trong giai đoạn đầu của làn sóng AI, việc doanh nghiệp công bố chiến lược, xây dựng trung tâm dữ liệu, phát triển điện toán đám mây hay hợp tác với các đối tác lớn có thể tạo hiệu ứng tích cực lên định giá cổ phiếu.

Nhưng khi ngày càng nhiều doanh nghiệp cùng công bố kế hoạch AI, yếu tố này không còn đủ tạo ra sự khác biệt.

Thị trường đang đòi hỏi những bằng chứng cụ thể hơn: AI đóng góp bao nhiêu vào doanh thu, cải thiện biên lợi nhuận thế nào, tạo ra dòng tiền ra sao và có thể duy trì tăng trưởng trong bao nhiêu quý.

Đây là bài toán không dễ trả lời.

AI có thể giúp doanh nghiệp tăng năng suất, rút ngắn thời gian triển khai và giành thêm hợp đồng. Nhưng cùng lúc, doanh nghiệp vẫn phải chi lớn cho chip xử lý, trung tâm dữ liệu, điện năng, nhân sự chất lượng cao và bảo mật.

Nếu doanh thu tăng nhưng chi phí đầu tư và vận hành cũng tăng nhanh, đóng góp thực sự của AI vào lợi nhuận có thể thấp hơn kỳ vọng ban đầu.

Đối với các doanh nghiệp hạ tầng, khoảng thời gian từ lúc đầu tư trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây hoặc mạng kết nối đến khi đạt công suất khai thác tối ưu có thể kéo dài nhiều năm.

Do đó, thị trường đang thận trọng với khoảng cách giữa tiềm năng công nghệ và hiệu quả tài chính.

Việc FPT, FOX và CTR đồng loạt giảm mạnh từ đầu năm cho thấy nhà đầu tư không còn định giá cổ phiếu chỉ dựa trên câu chuyện AI. Những doanh nghiệp có chiến lược công nghệ tốt vẫn có thể bị điều chỉnh nếu tăng trưởng lợi nhuận chưa theo kịp mức định giá trước đó.

Kết quả kinh doanh nửa đầu năm 2026 cho thấy AI tại một số doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có thể đã bước qua giai đoạn chỉ dừng ở kế hoạch.

Doanh thu AI tăng, hạ tầng AI bắt đầu có lãi và các khoản đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, mạng 5G tiếp tục được mở rộng.

Tuy nhiên, những tín hiệu ban đầu vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng.

Nếu trong giai đoạn 2023-2025, thị trường sẵn sàng trả giá cho kỳ vọng và chiến lược AI, thì từ năm 2026, tiêu chuẩn định giá đang dần thay đổi.

Nhà đầu tư không chỉ muốn biết doanh nghiệp đang đầu tư bao nhiêu vào AI, mà còn muốn thấy AI tạo ra bao nhiêu doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền.

Đó là lý do khoảng cách giữa câu chuyện AI và diễn biến giá cổ phiếu vẫn chưa được thu hẹp.

AI đã bắt đầu tạo tiền. Nhưng để thị trường sẵn sàng định giá lại cổ phiếu công nghệ, doanh nghiệp sẽ phải chứng minh rằng những đồng tiền đầu tiên ấy có thể trở thành một động lực tăng trưởng bền vững.