10 ông lớn nắm 95% thị phần ngành quản lý quỹ

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân 10%/năm giai đoạn 2026-2030, nhu cầu huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế đang trở thành bài toán cấp thiết. Trong khi dư địa mở rộng tín dụng ngân hàng ngày càng thu hẹp, thị trường vốn được kỳ vọng sẽ trở thành "cỗ máy" dẫn vốn chủ lực.

Tuy nhiên, một thực tế đáng chú ý là ngành quản lý quỹ – mắt xích quan trọng của thị trường vốn – vẫn phát triển khá khiêm tốn, thậm chí đang chứng kiến sự tập trung thị phần ở mức rất cao khi 10 công ty lớn nhất nắm giữ tới 95% tổng tài sản quản lý toàn ngành.

Để duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư.

Trong tổng nhu cầu này, hệ thống ngân hàng dự kiến cung ứng khoảng 9,15 triệu tỷ đồng thông qua tăng trưởng tín dụng trung và dài hạn, đầu tư công đóng góp khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, còn nguồn vốn từ FDI, M&A và vốn tự có của doanh nghiệp khoảng 13,37 triệu tỷ đồng.

Điều đó đồng nghĩa thị trường chứng khoán, bao gồm cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, sẽ phải đảm nhận nhiệm vụ huy động thêm từ 7,5-9 triệu tỷ đồng trong 5 năm tới.

Con số này lớn hơn rất nhiều so với năng lực hiện tại của thị trường vốn. Năm 2025, kênh cổ phiếu chỉ huy động được khoảng 127.400 tỷ đồng, trong khi trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 205.400 tỷ đồng. Tổng cộng hai kênh này mới chỉ đóng góp chưa tới 10% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Muốn lấp đầy khoảng trống vốn khổng lồ trên, tốc độ tăng trưởng huy động vốn qua thị trường chứng khoán sẽ phải đạt mức trên 55% mỗi năm trong nhiều năm liên tiếp.

Áp lực phát triển ngành quản lý quỹ càng trở nên rõ nét khi mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng đang bộc lộ những giới hạn.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã lên tới khoảng 146%, thuộc nhóm cao nhất khu vực. Mức này vượt xa Thái Lan (118%), Malaysia (90%) và tiến gần các ngưỡng cảnh báo về rủi ro hệ thống.

Trong khi đó, phần lớn nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng là ngắn hạn, chủ yếu có kỳ hạn dưới 12 tháng, nhưng lại phải đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp và nền kinh tế. Tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn tại nhiều ngân hàng đang tiệm cận mức trần quản lý.

Điều này cho thấy tín dụng ngân hàng khó có thể tiếp tục là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn chủ đạo như giai đoạn trước, đòi hỏi sự phát triển mạnh hơn của thị trường vốn và các định chế đầu tư chuyên nghiệp.

Các nền kinh tế phát triển thường giải quyết bài toán này thông qua hệ thống các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và các định chế quản lý tài sản chuyên nghiệp. Đây chính là khu vực mà Việt Nam vẫn đang thiếu hụt.

10 doanh nghiệp nắm 95% thị phần ngành quản lý quỹ

Báo cáo của Quản lý quỹ Trí Tuệ Việt Nam cho biết, đến cuối năm 2025, thị trường có 43 công ty quản lý quỹ đang hoạt động. Tuy nhiên, phía sau con số này là mức độ tập trung rất cao. Top 10 công ty quản lý quỹ lớn nhất đang nắm giữ tới 95% tổng tài sản quản lý (AUM) toàn ngành.

Thực tế này phản ánh mức độ phân hóa rất lớn trong ngành. Phần lớn tài sản quản lý đang tập trung vào các công ty thuộc hệ sinh thái ngân hàng, doanh nghiệp bảo hiểm hoặc các tập đoàn tài chính nước ngoài.

Trong khi đó, số lượng công ty quản lý quỹ độc lập ngày càng ít đi. Giai đoạn 2017-2025 đã ghi nhận 14 thương vụ đổi chủ, sáp nhập hoặc thay đổi cơ cấu sở hữu.

Nhiều doanh nghiệp sau khi đổi chủ trở thành mắt xích trong các hệ sinh thái tài chính lớn, từ ngân hàng, chứng khoán đến bất động sản.

Xu hướng này giúp nâng cao năng lực tài chính của các công ty quản lý quỹ nhưng cũng đặt ra câu hỏi về mức độ cạnh tranh và khả năng hình thành những mô hình quản lý tài sản độc lập thực sự.

Nếu nhìn vào tốc độ tăng trưởng, ngành quản lý quỹ Việt Nam có sự phát triển khá ấn tượng.

Tổng tài sản quản lý toàn ngành tăng từ khoảng 124.000 tỷ đồng năm 2015 lên hơn 806.000 tỷ đồng cuối năm 2025, tương đương tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 20%/năm. Tuy nhiên, xét trên quy mô nền kinh tế, AUM toàn ngành mới chỉ tương đương khoảng 6,5% GDP. Con số này thấp hơn rất nhiều so với các quốc gia trong khu vực. Tại Thái Lan, tổng tài sản quản lý đã vượt 20% GDP. Tại Malaysia, tỷ lệ này dao động từ 40-60% GDP. Singapore thậm chí đã trở thành một trong những trung tâm quản lý tài sản lớn nhất thế giới.

Khoảng cách này cho thấy dư địa tăng trưởng của ngành quản lý quỹ Việt Nam vẫn còn rất lớn.

Một điểm đáng chú ý khác là cơ cấu tài sản quản lý hiện nay chưa phản ánh đầy đủ vai trò dẫn vốn của ngành. Khoảng 88% tổng AUM hiện đến từ nguồn vốn ủy thác của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ. Đây là nguồn vốn có tính chất dài hạn nhưng phần lớn được phân bổ vào trái phiếu chính phủ và tiền gửi ngân hàng nhằm đảm bảo an toàn. Tỷ trọng vốn đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp hoặc các sản phẩm đầu tư có khả năng hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.

Trong khi đó, các quỹ đầu tư chứng khoán dành cho nhà đầu tư cá nhân chỉ chiếm khoảng 12% tổng tài sản quản lý toàn ngành.

Điều này cho thấy thị trường quản lý quỹ Việt Nam chưa thực sự phát triển theo chiều sâu, mà vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn tổ chức.

Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến ngành quản lý quỹ phát triển chậm là thói quen đầu tư của người dân. Đến cuối năm 2025, Việt Nam chỉ có khoảng 473.000 nhà đầu tư tham gia các quỹ đầu tư, tương đương khoảng 0,46% dân số. Tỷ lệ này thấp hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực.

Người dân Việt Nam vẫn có xu hướng ưu tiên gửi tiết kiệm, đầu tư bất động sản hoặc tự giao dịch chứng khoán hơn là ủy thác vốn cho các tổ chức quản lý chuyên nghiệp.

Sự phát triển mạnh của lớp nhà đầu tư F0 trong những năm gần đây càng khiến thị trường mang tính đầu cơ cao, trong khi dòng vốn đầu tư dài hạn qua các quỹ chưa hình thành được quy mô đủ lớn.

Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa Việt Nam và các thị trường phát triển, nơi các quỹ hưu trí, quỹ mở và quỹ tương hỗ đóng vai trò trung tâm trong việc tích lũy tài sản của người dân.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không quốc gia nào phát triển ngành quản lý quỹ thành công nếu thiếu các chính sách hỗ trợ đủ mạnh.

Tại Thái Lan, các chương trình quỹ hưu trí tự nguyện được hưởng ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, giúp dòng vốn đổ vào các quỹ tăng nhanh trong nhiều năm. Singapore áp dụng chính sách miễn giảm thuế cho hoạt động quản lý quỹ và trở thành trung tâm tài chính hàng đầu châu Á. Trong khi đó, Hàn Quốc cho phép người dân được khấu trừ thuế khi tham gia các quỹ hưu trí dài hạn.

Đối với Việt Nam, nhiều chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý cho quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ tín thác bất động sản (REIT), quỹ thị trường tiền tệ và các sản phẩm đầu tư dài hạn khác.

Song song với đó là việc xây dựng cơ chế ưu đãi thuế đủ hấp dẫn để khuyến khích người dân chuyển một phần tiền gửi tiết kiệm sang đầu tư qua quỹ.

Theo tính toán của Công ty Cổ phần Quản lý quỹ Trí Tuệ Việt Nam, nếu các chính sách được triển khai đồng bộ, tổng tài sản quản lý của ngành được dự báo có thể tăng lên 1,85-2,2 triệu tỷ đồng vào năm 2030, tương đương khoảng 11% GDP. Mặc dù vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực, đây sẽ là bước tiến lớn giúp thị trường vốn đảm nhận vai trò cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.